Trading Places : Μπορείς να κάνεις τζακούζι με κλανιές ?

by Αντρέι Κοτσεργκίν

‘ I had the most absurd nightmare. I was poor and no one liked me. I lost my job, I lost my house, Penelope hated me and it was all because of this terrible, awful Negro. ‘

Αααα Χριστούγεννα…

Η εποχή όπου υποτίθεται ότι είμαστε ευγνώμονες για όλα εκείνα που έχουμε και για την δυνατότητα μας να τα μοιραζόμαστε και καλά με τους ανθρώπους που αγαπάμε ! Τουλάχιστον έτσι υποτίθεται ότι πρέπει να λειτουργεί το όλο θέμα. Όμως στην πραγματικότητα είναι απλά μια ακόμη γιορτή που μας δίνει την δυνατότητα να αγοράσουμε ένα κάρο υλικές μαλακιές έχοντας την ψευδαίσθηση ότι αυτές μας ‘γεμίζουν‘ ψυχικά και ότι είναι η ικανότητα μας να τις αποκτούμε εκείνη που καθορίζει την πραγματική αξία μας…

Ακριβώς ένας τέτοιος άνθρωπος είναι και ο Dan Aykroyd στο Trading Places φιλμ του σκηνοθέτη John Landis που το 1983 αποκαθήλωσε αλλά και διέσωσε κάπως τον ρομαντισμό που συνοδεύει παραδοσιακά την πιο ‘όμορφη εποχή του χρόνου‘.

H ειρωνεία είναι ότι το έκανε με έναν διόλου ‘ρομαντικό‘ τρόπο…

Στο Trading Places o Dan Aykroyd είναι ο  Louis Winthorpe ο τρίτος. Ένας απόλυτα επιτυχημένος χρηματιστής της Wall Street που ζει σε μια χλιδάτη βίλα , έχει έναν μπάτλερ να του ‘σκουπίζει τον κώλο’ και μια γυναίκα ‘τρόπαιο‘ στο πλευρό του. Όλη η ‘ευτυχία‘ που βιώνει αυτός ο γιάπης περιστρέφεται αποκλειστικά γύρω από το χρήμα και την επαγγελματική του επιτυχία.

Μια μέρα όμως ο Luis θα βρεθεί να κατηγορείται άδικα ότι έβγαζε τα προς το ζην του πουλώντας ναρκωτικά και ότι είχε και παράξενα βίτσια στην ερωτική του ζωή. Η δημόσια και επαγγελματική εικόνα του σπιλώνεται , τα λεφτά που έχει στην τράπεζα κατάσχονται και προφανώς και απολύεται από την δουλεία του…

Εκείνο που αρχικά αγνοεί ο πρώην χρηματιστής είναι ότι έχει πέσει θύμα ενός στοιχήματος / σκευωρίας/πειράματος ανάμεσα στους δυο εργοδότες του, και αδέλφια μεταξύ τους, Randolph και Mortimer Duke !

Οι δυο αυτοί γερο-καπιτάλες/Μπάσταρδοι μοιάζουν με τις ενσαρκώσεις εκείνων των δυο γέρων από το Muppet Show

Αφού ενοχοποιήσουν και οδηγήσουν στην πτώχευση τον πρώην υπάλληλο τους στην συνέχεια οι δυο ραδιούργοι γέροι βρίσκουν έναν άστεγο ‘αράπη‘, όπως τον αποκαλούν οι ίδιοι, και κυριολεκτικά τον βάζουν μέσα στην χλιδάτη βίλα , τα γυαλιστερά παπούτσια και τα τόσο κομψά ραμμένα κοστούμια του Louis…

Ο άστεγος, που τον υποδύεται ο Eddie Murphy και ακούει στο όνομα  Billy Ray Valentine , παρά τους αρχικούς του ενδοιασμούς δεν του παίρνει και πολύ χρόνο να συνηθίσει στην ιδέα ότι μπορεί να ζήσει το υπόλοιπο της ζωής του ως ‘πετυχημένος χρηματιστής’. Το γεγονός ότι το μόνο ‘πανεπιστήμιο‘ στο οποίο έχει σπουδάσει είναι οι δρόμοι της Φιλαδέλφεια δεν τον απασχολεί καθόλου. Στο κάτω , κάτω όταν σου χαρίζουν γάιδαρο δεν κάθεσαι να τον κοιτάς στα δόντια !

Ο Billy Ray ουσιαστικά σφετερίζεται την γεμάτη χλίδα και ανέσεις καθημερινότητα του Louis ενώ ο δεύτερος καταλήγει να περιπλανιέται άφραγκος και απελπισμένος σε σοκάκια τα οποία ως πλούσιος απλά αγνοούσε επιδεικτικά το πόσο ‘βρώμικα‘ , σκληρά και μοναχικά μπορούν αυτά να φαντάζουν καμιά φορά.

Τουλάχιστον η μοναξιά του Louis θα παραμεριστεί όταν θα γνωρίσει μια πόρνη που ακούει στο όνομα Ophelia και που την υποδύεται η Jamie Lee Curtis !

Η Ophelia φιλοξενεί τον ταλαίπωρο και οργισμένο Lοuis στο φτωχικό της διαμέρισμα και υπόσχεται να τον βοηθήσει να ανακτήσει την περιουσία και την φήμη του έναντι χρηματικής αμοιβής. Όμως όσο περνάει ο καιρός η πόρνη δείχνει να αρχίζει να νοιάζεται ολοένα και περισσότερο για τον πικρόχολο άντρα που μοιράζεται την στέγη της και ας την αντιμετωπίζει με χλευασμό και απαξίωση εκείνος…

Αλλά για τον Lοuis Winthrope τον τρίτο αυτά τα Χριστούγεννα απλά ΔΕΝ υπάρχει καιρός για ‘πόρνες και έρωτες’ ! Το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι να βρει και να εκδικηθεί τον άντρα που θεωρεί ως βασικό υπεύθυνο για την πτώχευση και την κατρακύλα του και να επανακτήσει όλες εκείνες τις υλικές μαλακίες που τον έκαναν να νιώθει ολοκληρωμένος και ευτυχισμένος

Πριν ο ‘λεχρίτηςBilly Bob Thorton καταστήσει τους ‘Bad‘ και μεθύστακες Άγιους Βασιλίδεςcool‘ και ‘Hip‘, μέσα από το BAD SANTA , την αρχή την είχε κάνει ο Dan Aykroyd στο Trading Places.

Εδώ ο χρηματιστής του κλονίζεται σε τόσο μεγάλο βαθμό από την απώλεια της περιουσίας του που τον κάνει να νιώθει ‘κάποιος σημαντικός ‘ και ‘ευτυχισμένος‘ που γρήγορα καταλήγει να τριγυρνά στους δρόμους της πόλης του μονίμως βρώμικος, σουρωμένος και υπέρμετρα οργισμένος.

Ο Aykroyd εδώ ενσαρκώνει ένα γυαλιστερό και ακούραστο γρανάζι της μηχανής του καπιταλισμού το οποίο καταλήγει να ξηλωθεί και να πεταχτεί κάπου στην άκρη του δρόμου. Η ερμηνεία του αρχικά εκπέμπει μια απόλυτη έπαρση καθώς τον βλέπουμε να απολαμβάνει μια πετυχημένη ζωή όμως όταν ‘ξεπέφτει‘ στο επίπεδο του ‘αλήτη‘ σου βγάζει μια γνήσια πικρία και μιζέρια !

Εδώ ο χρηματιστής καταλήγει να ξεπέσει στο επίπεδο της οικονομικής εξαθλίωσης και της κοινωνικής αποξένωσης που βιώνει εδώ και αιώνες ‘η άλλη πλευρά’ και δείχνει απλά ανίκανος να αντέξει να κουβαλήσει , έστω και για λίγες μέρες, ένα τέτοιο βάρος…

Στον αντίποδα ο μέχρι πρότινος φτωχομπινές Valentine του Eddie Murphy δεν τραβάει το παραμικρό ζόρι ώστε να προσαρμοστεί στην καθημερινότητα ενός λευκού γιάπη.

Όμως ο σκηνοθέτης John Landis παρά τον σκατόψυχο ξεπεσμό του ‘Άγιου Βασίλη’ του καταλήγει να υποκύψει στον ρομαντισμό που τρέφει για τα Χριστούγεννα και φροντίζει να τον διασώσει κάπως μέσα από την Ophelia , την πόρνη που η καρδιά της είναι από ‘χρυσό‘ !

Αντίθετα με τον έκπτωτο χρηματιστή , που γκρινιάζει συνεχώς για την άδικη μοίρα του, η γυναίκα αυτή κυριολεκτικά γεννήθηκε μέσα στην φτώχεια και την απαξίωση. Διάολε κάνει ένα από τα πιο σκληρά και ταμπού επαγγέλματα που θα μπορούσε να κάνει μια γυναίκα και παρόλα αυτά κατορθώνει κάπως και βρίσκει εκείνα τα πολύτιμα συναισθήματα ευτυχίας και αγάπης μέσα στην τόσο ψυχρή και απρόσωπη κοινωνία που έχουμε στήσει γύρω μας.

Η Ophelia δέχεται να φιλοξενήσει και να βοηθήσει έναν άγνωστο, βρώμικο και ξεπεσμένο άντρα μέσα στο σπίτι της όχι τόσο για να επωφεληθεί οικονομικά από αυτόν αλλά περισσότερο επειδή ως άνθρωπος πιστεύει ακόμη στην αξία του ‘νοήματος‘ των Χριστουγέννων που μας προτρέπει να βοηθάμε όπως μπορούμε εκείνους που το έχουν ανάγκη.

Η πίστη της διακρίνεται απόλυτα και στον τρόπο με τον οποίο κάθεται και στολίζει το Χριστουγεννιάτικο δέντρο του σπιτιού της…

Ανάμεσα τους έχουμε τον Eddie Murphy να αποδέχεται μια κομπίνα ως ‘Χριστουγεννιάτικο θαύμα’ αλλά και παράλληλα να λειτουργεί ως μια γροθιά απέναντι σε δυο λευκούς, καπιτάλες , κωλόγερους οι οποίοι στήνουν μια αδιανόητη πλεκτάνη μόνο και μόνο για να δουν αν ένας ‘αράπης‘ μπορεί να τα καταφέρει στον κόσμο των προνομιούχων λευκών και το αντίστροφο !

Φυσικά στο φινάλε ο Eddie θα βρει έναν τρόπο ώστε να τους ‘ξεπληρώσει‘ αυτό το στοίχημα…

‘ It occurs to me that the best way you hurt rich people is by turning them into poor people .’

  • Billy Ray Valentine

Ο Eddie Murphy ευρισκόμενος ακόμη στις καλές του εποχές αποδίδει τον ρόλο του με χιούμορ και σπιρτάδα όμως στην τελική μετά από τον Aykroyd την παράσταση εδώ κλέβουν οι Dukes Brothers των Ralph Bellamy και Don Ameche αλλά και η μορφάρα Paul Gleason που εδώ ερμηνεύει το επί πληρωμή και αθυρόστομο Κάθαρμα που εξυπηρετεί τα σχέδια των δυο σκατόγερων !

Γιατί όμως να βάλουν ένα τέτοιο στοίχημα μεταξύ τους τα δυο αδέλφια ?

Οι δυο τους ισχυρίζονται ότι είναι απλά ένα πείραμα μέσα από το οποίο θα αποδειχθεί αν παίζει ρόλο η φύση και η φυλή σου ή το περιβάλλον στο οποίο κινείσαι όσον αφορά την εξέλιξη και την επιτυχία σου μέσα στην κοινωνία μας. Στην πραγματικότητα ίσως και να το βάζουν επειδή είναι δυο πλούσιοι και κακομαθημένοι Μαλάκες…

Randolph Duke:
Mother always said you were greedy.

Mortimer Duke:
She meant it as a compliment.

Το μήνυμα εδώ είναι σταράτο :

Για τους πλούσιους οι φτωχοί πάντοτε θα αποτελούν ένα ενοχλητικό αλλά και ταυτόχρονα ενδιαφέρον ‘παράδοξο‘ το οποίο προσφέρεται για μελέτη και ψυχαγωγία και που θα κάνει τα πάντα για μια χούφτα δολάρια. Στην σημερινή κοινωνία οι μοναδικοί ‘Θεοί‘ και ‘Σατανάδες‘ που ορίζουν την μοίρα των φτωχών κατοικούν μέσα στους πελώριους ουρανοξύστες της Wall Street και όχι μέσα σε κολάσεις ή παραδείσους.

Και όμως εκεί που , εντελώς απρόσμενα, ο ‘αράπης‘ Billy Ray Valentine αρχίζει να διαπρέπει στον ρόλο του χρηματιστή οι δυο γέροι αρνούνται πεισματικά να αποδεχτούν ακόμη και την σκέψη αυτής της επιτυχίας. Όσα και αν καταφέρει ο Valentine , όσο και αν τους αποδείξει την αξία του εκείνοι ποτέ τους δεν θα την ‘δουν‘ και προφανώς ούτε και θα την παραδεχτούν.

‘Do you really believe I would let a nigger run our family business ? ‘

Για τους Dukes ο Valentine παραμένει πάντοτε ένας ‘αράπης‘ που απλά ΔΕΝ ανήκει μέσα στον δικό τους κόσμο. Όσο καλά και αν τα πάει στον νέο του ρόλο στο τέλος, όταν τα αδέλφια πάψουν να βρίσκουν διασκεδαστική και συναρπαστική την παρουσία του εκεί μέσα, στο τέλος ο Valentine θα πρέπει πάση θυσία να εκδιωχθεί και να επιστρέψει στο γκέτο όπου ‘ανήκει‘.

Για τους Dukes το να ζει κανείς έξω από την κάστα στην οποία ανήκει φαντάζει απλά ως κάτι το αδιανόητο και εξαιρετικά επικίνδυνο

Original Cinema Quad Poster – Movie Film Posters

Στο Trading Places o John Landis και ο τόσο ταλαντούχος και ευρηματικός ‘θίασος‘ του συνθέτουν μια ιστορία που αν και με το πικρόχολο , αλλά και ξεκαρδιστικό και εύστροφο, μαύρο χιούμορ της χτυπάει κατάμουτρα την υποκρισία που επιδεικνύουμε την περίοδο των εορτών παράλληλα κατορθώνουν και να διατηρήσουν τον ρομαντισμό των Χριστουγέννων. Επίσης η ταινία είναι μια απολαυστική μελέτη γύρω από την αντιστροφή των ρόλων ανάμεσα στις τάξεις και τις φυλές και τις συνέπειες που μπορεί να έχει αυτή τόσο στην κοινωνία μας όσο και επάνω στους ίδιους.

Στο ενδιάμεσο σατιρίζουν το χρηματιστήριο και το υποτιθέμενο ‘εύκολο χρήμα’, τον υπερκαταναλωτισμό και την εμμονή μας να αποδείξουμε με αυτόν την ‘αξία‘ μας ενώ στο τέλος μας θυμίζουν το πόσο μεγάλος Μαλάκας μπορεί να είναι ένας ρατσιστής !

Σε μια σεκάνς οι Dukes κάθονται να πασχίζουν να εξηγήσουν στον Valentine το πως ορίζεται η τιμή του χοιρινού στο χρηματιστήριο . Εκείνη την στιγμή ο Eddie Murphy σπάει τον ‘τέταρτο τοίχο’ και απευθύνεται κατευθείαν σε εμάς τους θεατές :

‘Can you believe these guys ? ‘

Προσωπικά δεν μπόρεσα ποτέ μου να τους καταλάβω.

Οι τύποι αυτοί είναι απόλυτα πεπεισμένοι ότι ο Valentine δεν θα μπορέσει να συναγωνιστεί σε ικανότητα και επιτυχία τον Winthrope επειδή είναι ένας μαύρος και αυτό τον καθιστά τεμπέλη και αμόρφωτο. Εκείνο που δεν μπορούν να καταλάβουν είναι ότι η κοινωνική εξαθλίωση αυτού του άντρα οφείλεται στο γεγονός ότι εκείνος αντίθετα με τον Winthrope είχε την ατυχία να γεννηθεί μέσα σε ένα περιβάλλον που δεν του προσέφερε την παραμικρή στήριξη ή ευκαιρία.

‘Of course there’s something wrong with him. He’s a negro! Probably been stealing since he could crawl.’

Ένας από τους Dukes ξεστομίζει τα παραπάνω λόγια αρνούμενος πεισματικά να αποδεχθεί το γεγονός ότι ο Valentine μπόρεσε να σταθεί στο ύψος του μέσα στον ‘απαιτητικό και σπουδαίο’ και πάνω απ’όλα ‘λευκό‘ κόσμο που οι δυο γέροι ξαφνικά τον έσυραν. Οι γέροι αυτοί ουσιαστικά επιστρατεύονται από τον Landis ώστε να μας πει μια μεγάλη αλήθεια :

‘Ξέρετε κάτι έχουμε φτάσει στα γαμημένα τα 80s, πιστεύω ότι ήρθε η ώρα να αφήσουμε για τα καλά πίσω μας τις ρατσιστικές μας νοοτροπίες και να σταματήσουμε να διαχωρίζουμε ο ένας τον άλλον βάση του χρώματος ,της κοινωνικής τάξης και της καταγωγής μας.’

Ίσως στο φινάλε το αληθινό νόημα της (αντι) Χριστουγεννιάτικης ιστορίας του Landis να κρύβεται στα παρακάτω λόγια του φτωχού αλλά και (σχεδόν) πάντοτε τίμιου Billy Ray Valentine :

‘When I was growing up, if we wanted a Jacuzzi, we had to fart in the tub. ‘

Μπορεί τελικά να μην έχει σημασία ο τόπος και η καταγωγή σου για το αν θα τα καταφέρεις ή όχι. Ίσως να μετράνε μονάχα οι πράξεις και οι επιλογές σου αλλά και η στήριξη των ανθρώπων που έχεις επιλέξει να βρίσκονται στο πλευρό σου…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

Create your website with WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: