ΠΡΟΣΟΧΗ! : Αν διαβάσετε το αφιέρωμα μας στο SCANNERS, του David Cronenberg, το κεφάλι σας (πιθανότατα) ΔΕΝ θα εκραγεί…

By Αντρέι Κοτσεργκίν

“I would like to scan all of you in this room, one at a time. I must remind you that the scanning experience is usually a painful one… “

Α, το SCANNERS του David Cronenberg…μια ταινία που όλοι μας την έχουμε συνδέσει με ένα κεφάλι να ανατιναζεται λες και είναι καρπούζι!

Και γιατί όχι?

Άλλωστε εδώ έχουμε να κάνουμε με μια από τις πιο ζουμερές και Gory στιγμές σε ολόκληρη την ιστορία του sci~fi σινεμά…

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή!

Η ιστορία μας τοποθετεί σε ένα “αύριο” όπου άνθρωποι με τηλεπαθητικες ικανότητες κινούνται ανάμεσα στους “νορμάλ” πολίτες . Οι “Scanners“, όπως τους αποκαλούν, έχουν την δύναμη να διαβάζουν το μυαλό σου, να επικοινωνούν μεταξύ τους δίχως να ψελλιζουν “κιχ” αλλά επίσης μπορούν και να ανατιναξουν το κεφάλι κάποιου άτυχου ανταγωνιστή τους…

Κάθε Scanner έχει ένα δικό του λεβελ ικανοτήτων και δυνάμεων. Παρά την ισχύ τους αντιμετωπίζουν και ορισμένες εξαιρετικά επιπονες παρενέργειες. Μοιάζουν να είναι συνεχώς εκτεθειμένοι στις σκέψεις μιας κοινωνίας που “φλυαρει” ακατάπαυστα. Το αποτέλεσμα είναι πολλοί από τους Scanners να τρελαίνονται ή ακόμη και να αυτοκτονούν…

Ήρωας” αυτής της ιστορίας είναι ένας άντρας ονόματι Cameron Vale. Ο Vale είναι ένας απόκληρος της κοινωνίας, ένας άστεγος που ύστερα από ένα περιστατικό μπαίνει στο στόχαστρο της ConSec, μιας ιδιωτικής εταιρείας που συνεργάζεται με τον Αμερικανικό στρατό. Η εταιρεία αυτή σχεδιάζει να ενσωματώσει τους Scanners στο επιτελείο της, να τους εκπαιδεύσει και να τους χρησιμοποιήσει ώστε να εκπληρώσει Κυβερνητικές ατζέντες. Πέφτοντας στα χέρια της ConSec ο Vale περνάει από αυτή την εκπαίδευση, που την έχει αναλάβει ένας επιστήμονας ονόματι Paul Ruth, και σύντομα κρίνεται “έτοιμος” να αναλάβει την πρώτη του αποστολή :

Να εντοπίσει και να “τερματίσει” τον Darryl Revok, έναν ψυχοπαθή Scanner που ηγείται μιας τρομοκρατικής ομάδας και που στο παρελθόν είχε ανοίξει με τρυπάνι μια τρύπα στο ίδιο του το κρανίο…

Σε σύγκριση με την προηγούμενη ταινία του David Cronenberg , το εξαιρετικό και αλληγορικο THE BROOD , το SCANNERS φαντάζει ως ένα αρκετά πιο “ρηχό” φιλμ, σε επίπεδο θεματολογίας . Οι χαρακτήρες είναι εξαιρετικά μονοδιάστατοι ενώ και η πλοκή ναι μεν ξετυλιγει ένα μυστήριο αλλά το κάνει με νωχελικο ύφος. Ο Cronenberg έγραψε το σενάριο κυριολεκτικά “στο πόδι“. Για φορολογικούς λόγους (μιας και οι ταινίες που γυρνούσε στον Καναδά επιδοτούνταν από το Κράτος) ήταν αναγκασμένος να βιαστεί και να ξεκινήσει τα γυρίσματα λίγο καιρό μετά αφού ολοκληρώθηκε η παραγωγή του THE BROOD. Ένα τεράστιο μέρος του σεναρίου ο Cronenberg το έγραψε τα πρωινά, λίγο πριν πάει στα γυρίσματα.

Πάντως το “κενό” που συναντάται πίσω από τα μάτια των τηλεπαθητικων του ηρώων δικαιολογειται από την σεναριακη πινελιά που τους παρουσιάζει ως “παριες” της κοινωνίας. Το μυαλό τους κατακλύζεται συνεχώς από τις σκέψεις των ανθρώπων γύρω τους. Μια διαδικασία που κλονίζει τόσο την υγεία τους όσο και την ψυχοσύνθεση τους. Εδώ το “χάρισμα” της τηλεπάθειας λειτουργεί παράλληλα και ως μια “κατάρα” για εκείνους που την κατέχουν.

Λόγω της ιδιαιτεροτητας τους αλλά και εξαιτίας μιας κυβέρνησης που τους καταδιώκει οι Scanners επιλέγουν είτε να απομονωθουν εντελώς από την υπόλοιπη ανθρωπότητα είτε σχηματίζουν μεταξύ τους Underground ομάδες και κοινότητες.

Και εδώ προκύπτει μια πολύ ενδιαφέρουσα αλληγορία :

Η πρώτη αποστολή που αναλαμβάνει ο Vale είναι να στρατολογησει έναν άλλον Scanner. Στο παρελθόν ο τύπος αυτός αποπειράθηκε να δολοφονήσει την οικογένεια του και κατέληξε στο ψυχιατρείο. Ύστερα όμως από μερικά χρόνια κρίθηκε “υγιής” και αποφυλακιστηκε.

Πως το κατόρθωσε αυτό?”, ρωτάει ο Vale τον δόκτωρ Ruth, κατά την διάρκεια της ενημέρωσης του…

“Rehabilitation through Art.”

Η απάντηση του γιατρού μοιάζει να έρχεται κατευθείαν μέσα από το στόμα του David Cronenberg.

Στην συνέχεια ο σκηνοθέτης μας δείχνει ακριβώς το πως σχετίζεται η τέχνη ενός Scanner με όλα όσα συμβαίνουν μέσα στο μυαλό του…

Μέσω της τέχνης του ο Scanner διατηρεί τον εαυτό του σε μια “λογική” κατάσταση. Λειτουργεί ως η πολύτιμη διέξοδος του.

Στο SCANNERS οι τηλεπαθητικοι αποκληροι φαντάζουν ως, κάθε λογής, καλλιτέχνες των 70s και 80s. Μοιάζουν με μπιτνικς που επιλέγουν ή αναγκάζονται να ζούνε κάτω από την σκιά της “φυσιολογικής” κοινωνίας. Μπορούν να λειτουργούν αποτελεσματικά μονάχα ανάμεσα στο υπόλοιπο σιναφι τους αλλά και πάλι πολλές φορές κοντράρονται και σκοτώνονται μεταξύ τους.

Η αλληγορία αυτή μπορεί να εξελιχθεί παίρνοντας διαφορετικές προεκτάσεις. Πχ οι “Scanners” θα μπορούσαν να είναι κομουνιστές, άστεγοι ή εκπρόσωποι της LGBTQ κοινότητας.

Στην τελική είναι άνθρωποι που κρίνονται ως “διαφορετικοί” από την Κυβέρνηση, τους τεχνοκρατες και τα “εξέχοντα” μέλη της κοινωνίας μας. Κατά συνέπεια είναι “παρεισακτοι” και” επικίνδυνοι“. Οι μοναδικές “λύσεις” όσον αφορά την παρουσία τους είναι είτε η “εκπαίδευση και στρατολόγηση” είτε η άμεση εξόντωση τους.

Ο Cronenberg ανέκαθεν επιστρατευε το περίφημο Body (αλλά και τα υπόλοιπα είδη) Horror του ώστε να περνάει στον θεατή μηνύματα που είναι συνδεδεμένα με απόλυτα θνητες και αληθινές καταστάσεις. Ο σωματικός του τρόμος είναι προέκταση του ψυχολογικού τρόμου. Είναι αιτία ή συνέπεια του δεύτερου. Σε αντίθεση με άλλες ταινίες του εδώ η αλληγορία φαντάζει λίγο τυχαία και συμβατική. Κάτι που οφείλεται στην βιασύνη του να ολοκληρώσει το σενάριο. Και πάλι σε καμία περίπτωση δεν στερείται ουσίας ή δυναμικής!

Ερμηνευτικά το φιλμ διακρίνεται από μια ψυχρότητα . Η επιλογή του Cronenberg να χρίσει πρωταγωνιστή του τον Stephen Lack, έναν ζωγράφο, ξένισε τους κριτικούς μιας και τους φάνταζε “κενός“. Ο σκηνοθέτης γνώριζε εκ των προτέρων την έλλειψη υποκριτικής ικανότητας και πείρας του Lack και τον επέλεξε κυρίως λόγο του βλέμματος και των ματιών του που προσδίδουν στον χαρακτήρα του κάτι το αποκοσμο. Επίσης η έλλειψη εκφραστικοτητας, τόσο στις εκφράσεις του προσώπου όσο και στα λόγια, ενισχύουν την ιδέα ότι οι Scanners ζορίζονται να λειτουργήσουν ως φυσιολογικοί άνθρωποι.

Τις καλύτερες ερμηνείες πάντως παραδίδουν οι Patrick MgGoohan και Michael Ironside, ως δόκτωρ Ruth και Darryl Revok αντίστοιχα. Ο πρώτος λειτουργεί ως ένας “Φρόιντ” που μελετά τις ικανότητες των Scanners με κλινική ψυχραιμία όμως παράλληλα έχει και προσωπικό κίνητρο, καθώς ευθύνεται για την δημιουργία τους. Ο Ironside από την πλευρά του μας συστήνει σε έναν άντρα που τα κίνητρα του είναι εξαιρετικά αμφιλεγόμενα και το ίδιο ισχύει και για την ψυχολογική του κατάσταση. Ένας άντρας που ακροβατεί επικίνδυνα ανάμεσα στις ιδιότητες του ακτιβιστή και του τρομοκράτη. Όπως και να τον ερμηνεύσεις πάντως στο τέλος το μόνο σίγουρο είναι ότι σε πείθει απόλυτα ότι πρόκειται για έναν τύπο που θα ανατιναζε το κεφάλι ενός άλλου ανθρώπου μόνο και μόνο για να σου αποδείξει ότι έχει την δύναμη να το κάνει!

Σκηνοθετικά και σεναριακα το SCANNERS κινείται σε πιο “παραδοσιακό ” Sci~fi / Horror ύφος , σε σύγκριση πάντοτε με άλλες ταινίες του Cronenberg. Ακολουθεί ένα pulp και comic ύφος ενώ επεκτείνεται και σε Cyberpunk μονοπάτια, όταν μας αποκαλύπτει ότι ένας Scanner μπορεί να “διαβάζει” και να επηρεάζει όχι μονάχα ανθρώπινους εγκεφάλους αλλά και ηλεκτρονικους υπολογιστές! Δυστυχώς ο Cronenberg δεν πειραματιζεται λιγάκι παραπάνω επάνω σε αυτή την ιδέα.

Στον αντίποδα ο σκηνοθέτης κάνει αρκετά πειράματα με το Body Horror και για ακόμη μια φορά διαπρέπει στον “κλάδο” του! Πέραν του κεφαλιού που εκρήγνυται σαν καρπούζι ο Cronenberg επιστρατεύει τις τρομερές ικανότητες των Scanners με ποικίλους, ευρηματικους και εξαιρετικά αποκρουστικους τρόπους…

Το SCANNERS βγήκε στις αίθουσες το 1981, απέσπασε χλιαρές κριτικές αλλά σημείωσε ένα αξιοσημείωτο κέρδος στο Box Office (σε σύγκριση με το χαμηλό μπάτζετ του) και άνοιξε στον Cronenberg τον δρόμο για μεγαλύτερες παραγωγές. Οι κριτικοί εκθειασαν τα ειδικά / πρακτικά εφέ όμως είχαν ενστάσεις σχετικά με το σενάριο και τις ερμηνείες.

Όπως και να χει σήμερα, εν ετει 2021, τόσο οι κριτικοί όσο και οι θεατές θα σκεφτούν πρώτα ένα πολύ συγκεκριμένο πράγμα άμα τους αναφέρεις την ταινία.

Και ειλικρινά δεν χρειάζεται να είσαι “Scanner” ώστε να καταλάβεις περί τίνος πρόκειται!

Το κεφάλι που διαλύεται σε χίλια κομμάτια και λούζει ένα γραφείο μες το αίμα και τα κομματάκια εγκεφάλου πέρα από Highlight της ταινίας λειτουργεί και ως μια υπέροχη / φρικιαστική αντανάκλαση του ταλέντου, της μεθόδου και του οράματος που διέκριναν και εξακολουθούν να διακρίνουν, τον David Cronenberg.

Η κατασκευή του κεφαλιού υπήρξε μια υπόθεση εξαιρετικά ζόρικη και μερακληδικη, όσον αφορά την μέθοδο και την επιλογή των υλικών. Εν συντομία ο Cronenberg και το επιτελείο του κατέληξαν σε μια ζελατίνη την οποία την γέμισαν με κάθε λογής υλικά. Από σιρόπι καλαμποκιού μέχρι και αποφάγια των χάμπουργκερ που χλαπακιαζαν στα διαλείμματα! Αφού το “κεφάλι” συναρμολογηθηκε το τοποθέτησαν στο πλάνο και το πυροβόλησαν με ένα δίκαννο γεμάτο με σκάγια από αλάτι. Και έτσι απλά αλλά ταυτόχρονα και μαεστρικα έχουμε μια από τις πιο κλασσικές και Gory σκηνές στην ιστορία του σινεμά τρόμου και επιστημονικής φαντασίας!

Ο Cronenberg για να αποφύγει ένα X~Rating γύρισε την σκηνή με τρεις διαφορετικούς τρόπους. Προφανώς κάτι τέτοιο ήταν μάταιος κόπος. Η εκρηκτική καφρίλα της απλά δεν γινόταν να “κρυφτεί” σε καμία περίπτωση.

Φυσικά οφείλουμε να δώσουμε τα εύσημα και στους ηθοποιούς που συμμετέχουν σε αυτή την, θρυλική πλέον, σεκάνς. Ο Del Grande με τις “εκκεντρικές” γκριμάτσες του μοιάζει όντως έτοιμος να “εκραγεί” ενώ ο Ironside είναι λες και έχει πάθει έναν ψυχικό “οργασμό” καθώς οδηγεί σταδιακά τον αντίπαλο του σε έναν φριχτό και εξαιρετικά βίαιο θάνατο. Και φυσικά έχουμε και τον Howard Shore να χειρίζεται την μουσική του με τον εξίσου μαεστρικο τρόπο που ο σκηνοθέτης και το επιτελείο του χειρίζονται τα εφέ τους. Η μουσική του Shore εκτοξεύει κατακόρυφα τις σκηνές όπου οι Scanners χρησιμοποιούν τις ικανότητες τους απέναντι σε άλλους χαρακτήρες. Ο συνθέτης πραγματικά σε βυθίζει στην απόκοσμη και επίπονη “βαβούρα” που κατακλύζει τους εγκεφάλους τους.

Η σεκάνς με το “Exploding Head” στάθηκε κρίσιμη για το Cult στάτους που κατέκτησε το φιλμ του Cronenberg και μέχρι και σήμερα αποτελεί το βασικό σημείο αναφοράς γύρω από το SCANNERS. Με το πέρασμα των εποχών χιλιάδες θεατές και μελετητές της ταινίας έδωσαν τις δικές τους ερμηνείες σχετικά με τα υλικά που χρησιμοποίησε ο σκηνοθέτης ώστε να γεμίσει το “κεφάλι” του. Από σκυλοτροφη και εντόσθια ζώων μέχρι και την θεωρία ότι χρησιμοποιήθηκε ένα καρπούζι ώστε να επιτευχθεί αυτό το ζουμερό και εκρηκτικό εφέ, ο θρύλος του κεφαλιού διατηρείται ζωντανός και προβληματίζει τους οπαδούς μέχρι και σήμερα!

Ο Cronenberg μπορεί να έγραψε κινηματογραφικη ιστορία με το κεφάλι / καρπούζι του όμως δεν αποκλείεται να άντλησε έμπνευση για αυτή βλέποντας το THE FURY φιλμ, του συναδέλφου Brian DePalma

Ευδιάκριτες είναι και οι επιρροές από το CARRIE, επίσης του DePalma!

Οι Scanners πάλι και η μυθολογία τους πηγάζουν κατευθείαν μέσα από τις σελίδες του NAKED LUNCH βιβλίου, του συγγραφέα William Burroughs (τον οποίο λατρεύει ο Cronenberg κάτι που φάνηκε και από την μεταφορά που έκανε στο βιβλίο, μια δεκαετία αργότερα) . Σε ένα από τα κεφάλαια του “Γυμνού Γεύματος” ο Burroughs κάνει μια αναφορά στους “The Senders”, μια οργάνωση που απαρτίζεται από τηλεπαθητικους που σχεδιάζουν να επιτύχουν την παγκόσμια κυριαρχία. Αυτό το τελευταίο λειτουργεί και ως το βασικό κίνητρο για τα εγκλήματα που διαπράττει εδώ ο χαρακτήρας του Ironside, καθώς σχεδιάζει να εξελίξει τους Scanners στην “ελίτ” του ανθρώπινου γένους.

Κάτι σαν μια πιο τρελή και μοχθηρη εκδοχή του Magento!

Ως συνήθως ο Cronenberg πήρε τις επιρροές του και όχι μόνο τις έκανε “δικές του” αλλά τις εξέλιξε θεαματικά και τις πήγε στο επόμενο επίπεδο.

Πρόσφατα ξεκίνησα τον καθιερωμένο μου μαραθώνια στα THE X~FILES και διαπίστωσα ότι τα επεισόδια που έχουν επηρεαστεί (και) από τους Scanners του σκηνοθέτη δεν είναι και λίγα!

Ύστερα από την απρόσμενη επιτυχία του SCANNERS ξεπήδησαν μερικά “sequels” αλλά και spinoffμεταλλάξεις” που καμιά τους δεν έφερε την σφραγίδα του Cronenberg. Το 2007 ανακοινώθηκε ότι ο Darren Lynn Bousman θα αναλάμβανε την σκηνοθεσία ενός remake. Τα αδέλφια Weinstein θα το χρηματοδοτουσαν και ο (συνήθης ύποπτος…) David S. Goyer θα υπέγραφε το σενάριο…

Τελικά το πρότζεκτ αυτό εξαφανίστηκε απότομα και μυστηριωδώς. Η μοναδική εξήγηση δόθηκε, αρκετά χρόνια αργότερα, από τον Bousman που δήλωσε ότι δεν θα προχωρούσε στην δημιουργία ενός remake δίχως την έγκριση και τις ευλογίες του Cronenberg. Και μάλλον ο “δάσκαλος” δεν του τα έδωσε.

Και καλά ξηγηθηκε!

Απλά φαντάσου πόσο ΣΚΑΤΑ θα έδειχνε η σκηνή με το κεφάλι στα χέρια ενός σύγχρονου σκηνοθέτη που κατά πάσα πιθανότητα θα την “έχτιζε” εξολοκλήρου με CGI

Στις αρχές των 80s o David Cronenberg πήρε ένα γαμημενο” καρπούζι“, ή ότι ήταν τεσπα, και το εξέλιξε σε κάτι το τρομερό και συναρπαστικό. Έφτιαξε με αυτήν την, ανορθοξη αλλά πρωτοποριακή, συνταγή ανεκτίμητη κινηματογραφικη τέχνη.

Σήμερα ρίχνοντας μια ματιά στο σινεμά δεν εντοπίζεις και πολλούς “Cronenbergs” εκεί έξω. Μια σκέψη που σε κάνει να νιώθεις ότι το κεφάλι σου θα ανατιναχτεί.

Όπως και να χει το SCANNERS εξακολουθεί να λειτουργεί ως μια εκρηκτική υπενθύμιση του ότι η τέχνη είναι η καλύτερη μέθοδος να βγάλεις ότι κουβαλάς μέσα στο κεφάλι σου και να το διοχετεύσεις κάπου δημιουργικά, χωρίς τον κίνδυνο να “ανατινάξεις” τους ανθρώπους γύρω σου.

Υ. Γ. Στην Κατερίνα, που μέχρι και σήμερα παραμένει ορισμένη θιασωτρια της τεχνικής του καρπουζιού!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

Create your website with WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: