DELIVERANCE : Ο Ποταμός συνεχίζει να κυλάει…

By Αντρέι Κοτσεργκίν

Τέσσερις γιάπηδες αφήνουν την μεγαλούπολη και τις ανέσεις της ώστε να ταξιδέψουν μέχρι την πολιτεία της Georgia. Εκεί αραγμένοι στις παρυφές ενός τεχνητού φράγματος ατενίζουν την αρχέγονη και άγρια ομορφιά ενός ποταμού. “Το τελευταίο αμολυντο ποτάμι του Νότου“, όπως επισημαίνει κάποιος από την παρέα.

Οι άντρες αυτοί σχεδιάζουν να κάνουν μια εκδρομή με κανό κατευθείαν μέσα στην “καρδιά” του ποταμού. Ίσως η τελευταία τους ευκαιρία να θαυμάσουν το τοπίο πριν το “βιάσει” και αυτό η σύγχρονη και ” εξελιγμένη ” ανθρωπότητα.

Οι άνθρωποι που απαρτίζουν αυτή την ομάδα δεν φαίνεται να έχουν κάποια σχέση με την εταιρεία που κατασκευάζει και συνεχώς επεκτείνει το φράγμα. Και πάλι όμως η παρουσία τους σε αυτό το ποτάμι μοιάζει ως μια ύβρις απέναντι στην φύση. Σου δίνουν την αίσθηση ότι “δεν ανήκουν” εκεί.

Οι φίλοι παίρνουν τα κανό τους και εισχωρουν ολοένα και περισσότερο μέσα στο πανέμορφο και επιβλητικό τοπίο. Ίσως αυτή τους ή εκδρομή να λειτουργεί ως μια “απελευθέρωση ” για το μυαλό και την ψυχή τους. Μια σπάνια ευκαιρία να ξεφύγουν από την μονοτονία και το άγχος της πόλης.

Όμως καθώς απομακρυνονται ολοένα και περισσότερο; από τον πολιτισμό η “απελευθέρωση ” αυτή θα ξεκινήσει να διαστρεβλωνεται σε τιμωρία και εφιάλτη

” Squeal Like a Pig…”

To DELIVERANCE, του σκηνοθέτη John Boorman, έφτιαξε ένα μεγάλο κομμάτι του μύθου του μέσα από μια απίστευτα ωμή σκηνή βιασμού. Εντελώς ειρωνικά ο Sam Peckinpah, που αποτελούσε τον πρώτο υποψήφιο για την σκηνοθεσία του φιλμ, την ίδια περίοδο μας έδωσε το STRAW DOGS. Ένα επίσης εξαιρετικό φιλμ που μας παρουσίασε μια αποτρόπαια και αμφιλεγόμενη σεκάνς βιασμού. Βέβαια και οι δύο αυτές εργάρες είχαν σαφώς περισσότερα πράγματα να μας δείξουν και να μας πουν, πέρα από τις ποταπες και σαδιστικες ορέξεις των βλαχων του Αμερικανικού Νότου και της Βρετανικής επαρχίας, αντίστοιχα.

Αρχικά ο Boorman ήθελε τους Jack Nicholson και Marlon Brando για πρωταγωνιστές του. Και οι δύο αρνήθηκαν τους ρόλους που τους προτάθηκαν. Ο Brando πήρε το χρίσμα ως ο “Νονός” του Francis Ford Coppola. Την θέση του καπαρωσε ο Burt Reynolds, που εκείνη την εποχή ήταν απλά ένας “γουέστερν” αστέρας της τηλεόρασης . Ο θρύλος λέει ότι ο Burt ήταν να παίξει αρχικά στο THE GODFATHER έναν εκ των παιδιών του Δον Κορλεονε, μια επιλογή λογική καθώς εμφανισιακά έμοιαζε πολύ στον Brando. Όμως ο τελευταίος άσκησε βέτο, μάλλον επειδή δεν τον γούσταρε και ιδιαίτερα. Και κάπως έτσι ο Reynolds μέσω του DELIVERANCE έκανε την μεγάλη του μετάβαση στο σινεμά και μάλιστα διέπρεψε στον ρόλο του.

“Machines are gonna fail and the system’s gonna fail…then, survival. Who has the ability to survive? That’s the game – survive.”

Εδώ ο Burt υποδύεται έναν “Survivalist” γιάπη. Έναν άντρα δυνατό και εξαιρετικά ικανό στο κυνήγι. Ο τύπος αυτός οραματίζεται την επερχόμενη “κατάρρευση του ανθρώπινου πολιτισμού” και την επιστροφή μας σε μια πρωτόγονη κατάσταση. Για τον άντρα αυτό οι εξορμήσεις στην φύση λειτουργούν ως ένα “παιχνίδι επιβίωσης“, σαν μια συνεχής “εκπαίδευση” μέσα από την οποία θα οξύνει και θα τελειοποίησει τις ικανότητες του ως κυνηγός . Και όμως πάρα το γεγονός ότι είναι φουλ ικανός και Macho πολύ σύντομα τιμωρείται από την φύση για την έπαρση του…

Πέραν της επιβλητικής ερμηνείας του Burt Reynolds εδώ έχουμε και ένα παράδοξο καθώς τον βλέπουμε χωρίς το εμβληματικό του μουστάκι! Μέχρι και σήμερα δεν μπορώ να τον συνηθίσω με αυτή την όψη όμως στον αντίποδα η αλλαγή αυτή εξελίσσει, απλά αλλά θεαματικά, τον συμπαθέστατο και Macho “καουμπόη” σε μια εξαιρετικά σκληροτραχηλη και αινιγματική φυσιογνωμία.

Στο πλευρό του συναντάμε τον Jon Voight. O Voight ύστερα από την αποτυχία του The All American Boy φιλμ του ένιωθε ότι η καριέρα του οδηγούνταν σε ένα απότομο και άδοξο τέλος. Προσέγγισε ο ίδιος τον Boorman ώστε να του δώσει έναν ρόλο στο DELIVERANCE. Τελικά ο Voight με την συμμετοχή του σε αυτή την ταινία όντως κατόρθωσε να κάνει ένα “Reset” στην καριέρα του όμως για να το επιτύχει αυτό έπρεπε πρώτα, κυριολεκτικά, να ρισκάρει το τομάρι του…

Η Warner Bros ποτέ της δεν πίστεψε στον Boorman και το DELIVERANCE και έτσι διέθεσε ένα μικρό μπάτζετ στον σκηνοθέτη. Ο Boorman αναγκάστηκε να προσλάβει ηθοποιούς που είτε φιλοδοξουσαν να δώσουν μια ώθηση στην καριέρα τους (Reynolds) είτε να την σώσουν (Voight) αλλά και σε άτομα που ήθελαν να κάνουν το ντεμπούτο τους στην βιομηχανία (Ned Beatty, Ronnie Cox). Τα γυρίσματα έχουν γίνει εξολοκλήρου σε αληθινές τοποθεσίες ενώ οι ηθοποιοί έκαναν από μόνοι τους την πλειοψηφία των stunts, όχι μονάχα επειδή δεν έπαιζαν φράγκα για κασκαντέρ αλλά και γιατί ο Boorman ως σκηνοθέτης στόχευε πάντοτε στον ρεαλισμό.

Αν δεν μπορείς να γυρίσεις την σκηνή από μόνος σου τότε δεν σου αξίζει να βρίσκεσαι στην ταινία” ήταν το μότο του!

Στο DELIVERANCE όταν βλέπεις τον Jon Voight να κολυμπάει με ένα κανό μέσα σε ένα ορμητικο ποτάμι ή να σκαρφαλώνει έναν τεράστιο γκρεμό είναι κάτι που συμβαίνει στην πραγματικότητα. Οι τακτικές αυτές προσδίδουν στο φιλμ την αίσθηση του σκληρού ρεαλισμού. Προφανώς δεν έλειψαν οι τραυματισμοί. Όσον αφορά τους fake τραυματισμους που βλέπουνε στην ταινία ο σκηνοθέτης για να τους απεικονίσει κατέφυγε σε τεχνικές ανορθόδοξες αλλά και άκρως αποτελεσματικες. Σε μια σεκάνς που ο χαρακτήρας του Reynolds “σπάει” το πόδι του ο Boorman μας δείχνει το γδαρμενο οστό μιας κατσίκας και η εικόνα αυτή γράφει με αποτρόπαιο τρόπο στην οθόνη!

Επεισοδιακό ήταν και το παρασκήνιο των γυρισμάτων. Σε μια φάση ο σκηνοθέτης αποφάσισε να κάνει μερικές αλλαγές στο σενάριο του James Dickey (που έγραψε και το βιβλίο στο οποίο στηρίχθηκε το φιλμ). Ο Dickey, ένας θηριώδης και εκδηλωτικος άντρας, δεν το πήρε τόσο ψύχραιμα και κατέληξε να παίζει μπουνιές με τον Boorman. Το αποτέλεσμα της αναμέτρησης ήταν μια σπασμένη μύτη και τέσσερα χαμένα δόντια εις βάρος του σκηνοθέτη…

Ο Dickey εκδιώχθηκε από τα γυρίσματα αλλά ο Boorman δεν κινήθηκε νομικά εναντίον του. Στο τέλος τα βρήκανε μεταξύ τους και ο σκηνοθέτης του έδωσε τον μικρό ρόλο ενός βλαχου / σερίφη που εμφανίζεται στο φινάλε και πραγματικά λειτουργεί ως μια άκρως απειλητική φυσιογνωμία! Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Dickey έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι βασισε το βιβλίο του επάνω σε ένα “αληθινό περιστατικό”…

Πάρα όλη την ψυχολογική και σωματική βία που εκτυλίσσεται στον ποτάμι η πολιτεία της Georgia βγήκε κερδισμένη από την απεικόνιση που της έκανε ο Boorman, καθώς ο τουρισμός αυξήθηκε θεαματικά τα επόμενα χρόνια ενώ και ο Burt Reynolds γύρισε πολλές από τις μετέπειτα παραγωγές του εκεί και εξελίχθηκε σε τοπικό ήρωα!

Για να μειώσει ακόμη περισσότερο τα έξοδα της παραγωγής ο Boorman έπεισε τους ηθοποιούς του να μην πληρωθούν τα ασφάλιστρα τους. Σε ελεύθερη μετάφραση : Αν τυχόν ο Voight έπεφτε από εκείνον τον γκρεμό ΔΕΝ θα έπαιρνε αποζημίωση…

Για να τιμήσει τους ηθοποιούς, το πείσμα και το θάρρος τους ο σκηνοθέτης έχωσε μια έξτρα σκηνή στο φιλμ του. Σε μια φάση ένας από τους ήρωες δηλώνει ότι εργάζεται ως ασφαλιστής. Ακούγοντας τον ο macho Burt Reynolds δίνει την εξής απάντηση :

“Insurance? I’ve never been insured in my life. I don’t believe in insurance. There’s no risk!”

Το παραπάνω μότο αποτυπώνει πλήρως την ψυχοσύνθεση ενός σκηνοθέτη και ενός cast που θα προβούν σε επικίνδυνα ρίσκα για λογαριασμό της τέχνης αλλά και της καριέρας τους προφανώς.

Ο ρεαλισμός του DELIVERANCE εκτοξεύεται με την αποτύπωση της βλαχιας του Νότου στην οποία προβαίνει o Boorman.

Αρκετοί από τους rednecks της ταινίας ήταν γνήσιοι κάτοικοι της περιοχής. Άνθρωποι που μεγάλωσαν μέσα σε βάλτους και σε μια κατάσταση απομόνωσης, μακριά από την μοντέρνα κοινωνία. Οι άντρες αυτοί είναι σκληροτραχηλοι και επικίνδυνοι καθώς ζουν κάτω από αντίξοες συνθήκες και με τους δικούς τους “κανόνες” . Όμως κρύβουν και την δική τους γοητεία και κουλτούρα, κάτι που μας το φανερώνει ο σκηνοθέτης μέσα από μια “μπαντζο μονομαχία” στην πρώτη πράξη της ταινίας…

Ο Boorman στο πρώτο μισό του DELIVERANCE χτίζει μεθοδικά την γοητεία και την ομορφιά ενός τόπου που παραμένει πεισματικά ανέγγιχτος από τον πολιτισμό. Και έτσι όταν έρχεται η στιγμή να κάνουν την εμφάνισή τους η φρίκη και ο τρόμος ως θεατής δεν θα μπορείς να παραμείνεις ατάραχος.

Ο Boorman, πολύ ύπουλα, φρόντισε να “γκριζάρει” τα πλάνα της φύσης μέσα από τον φακό της κάμερας του ώστε να μην δείχνει “υπερβολικά όμορφη“. Καθώς ο κίνδυνος και η αγωνία αυξάνονται κατακόρυφα μαζί τους δυναμώνει και αυτό το “γκρίζο“. Κάπως έτσι ο σκηνοθέτης σε βυθίζει σταδιακά στην ίδια ακριβώς απόγνωση που αισθάνονται οι ήρωες του ενώ καλούνται να επιβιώσουν όχι μονάχα από την μανία της άγριας φύσης αλλά και από τις σαδιστικες ορέξεις δύο ντόπιων…

Η δουλειά που έχει γίνει στην φωτογραφία είναι απλά εξαιρετική. O Boorman επέλεξε για cinematographer του τον Vilmos Zsigmond, τον άνθρωπο που το 1959 κατέγραψε την εισβολή των Ρώσων στην Ουγγαρία. Πίστευε ακράδαντα ότι κάποιος που μπόρεσε να ολοκληρώσει τα γυρίσματα του υπό την απειλή των τανκς και των όπλων πραγματικά θα διέπρεπε σε μια Χόλιγουντιανη παραγωγή που θα γυριζόταν υπό αντίξοες συνθήκες και με Guerilla τεχνικές. Και φυσικά δικαιώθηκε απόλυτα για την επιλογή του.

Το DELIVERANCE εξόρμησε στις αίθουσες το καλοκαίρι του 1972. Έβγαλε πάνω από 40 εκατομμύρια στο Box Office (έχοντας ως μπάτζετ μόλις 2 εκατομμύρια) και απέσπασε τρεις υποψηφιότητες για Όσκαρ. Οι κριτικοί εξυμνησαν το φιλμ. Τρανταχτη εξαίρεση αποτέλεσε ο Roger Ebert που κατεκρινε το φιλμ για την “αναίτια βία του. Αλλά θα επιστρέψουμε αργότερα σε αυτό το κομμάτι.

Η επιτυχία της ταινίας εξέλιξε τον Reynolds σε αστέρα του σινεμά, αναζωπυρώσε την καριέρα του Voight αλλά και “καταδίκασε” τον, μακαρίτη πλέον, Ned Beatty να ακούει, σε κάθε δημόσια έξοδο του, τους οπαδούς της ταινίας να τον προτρέπουν να… γρύλισει σαν γουρούνι!

Η επίδραση που άσκησε το DELIVERANCE σε μετέπειτα σκηνοθέτες και ταινίες είναι πραγματικά ανεκτίμητη.

Το Rape & Revenge ύφος της ιστορίας αποτέλεσε αιτία για την δημιουργία ενός ολόκληρου κινηματογραφικου κινήματος. Σε κάποιες περιπτώσεις κινήθηκε σε ωμά και ρεαλιστικά επίπεδα, όπως πχ στο EDEN LAKE, ενώ σε άλλες πάλι μετουσιωθηκε σε σκληρή και γραφική Exploitation αισθητική και ταινίες όπως το I SPIT ON YOUR GRAVE. Οι τεχνικές και τακτικές του Boorman επηρέασαν σε τεράστιο βαθμό σύγχρονους σκηνοθέτες όπως ο Neil Marshall που μέσω του, δημοφιλεστατου, THE DESCENT φιλμ του, τους προσεδωσε ένα μεταφυσικό ύφος.

Μέχρι και ο Τιτάνας Brian DePalma πάτησε επάνω στο φινάλε του DELIVERANCE ώστε να δημιουργήσει την CARRIE του!

Στην τελευταία σκηνή του DELIVERANCE ο χαρακτήρας του Voight έχοντας κατορθώσει να “σκαρφαλώσει τον βράχο” επιστρέφει στην θαλπωρή και την ασφάλεια της γιαπικης και πολιτισμένης ζωής του. Και όμως ένας εφιάλτης μας δείχνει ότι ο άντρας αυτός ποτέ του δεν θα μπορέσει να ξεχάσει όλα όσα βίωσε εγκλωβισμένος στην άγρια φύση και τις ερημιες της Georgia…

Η σεκάνς με το όνειρο / εφιάλτη που εξελίσσεται σε Jump Scare έμελε να συνδεθεί για πάντα με το μετέπειτα σινεμά Horror. Τέτοιου τύπου σκηνές τις έχουμε δει πλέον μέσα σε τόσες πολλές ταινίες που σήμερα αυτή η σκηνοθετική τακτική φαντάζει με κακό κλισέ. Και όμως στο DELIVERANCE ο “εφιάλτης” εξακολουθεί να στοιχειώνει τον θεατή…

Ακριβώς όπως οι τέσσερις ήρωες του έτσι και οι συντελεστές του DELIVERANCE κλήθηκαν να προσαρμοστουν σε αντίξοες συνθήκες και να υπερπηδησουν εμπόδια ώστε να μπορέσουν να ολοκληρώσουν την ταινία τους.

Και τα κατάφεραν.

Προσαρμογή, εξέλιξη και επιβίωση.

Αυτά τα τρία χαρακτηριζουν και την θεματολογία της ταινίας. Με μια πρώτη ματιά η ιστορία του DELIVERANCE μοιάζει να μας λέει ότι η φύση εκδικείται την ανθρωπότητα για τον τρόπο που την μεταχειριζεται. Όμως στην πραγματικότητα αυτό που κάνει η φύση εδώ είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα που κάνει πάντα :

Κυλάει ορμητικα αλλά πάντοτε με απόλυτη ισορροπία.

Το ίδιο όμως δεν μπορεί να ειπωθεί και για τους ανθρώπους που εγκλωβιζονται στα σπλάχνα της…

“You’re gonna do some prayin’ for me, boy. And you better pray good.”

Οι άνθρωποι παραδοσιακά αδυνατούν να βρουν μια ισορροπία. Κυλάνε ανεξέλεγκτα και συνεχώς συγκρούονται μεταξύ τους, δίχως λόγο και αιτία.

Αυτό ακριβώς αδυνατούσε να κατανοήσει ο Ebert :

Τις περισσότερες φορές το κακό και η βία εμφανίζονται δίχως κάποια λογική εξήγηση ή αιτία. Απλά υπάρχουν ανάμεσα μας και καραδοκούν.

Στο DELIVERANCE, του John Boorman, άγνωστοι άντρες σφάζονται μεταξύ τους διότι έτσι λειτουργούν οι άντρες πολλές φορές. Θα κληθούν να τεσταρουν τις σωματικές αντοχές και το ψυχικό τους σθένος. Θα έρθει η κρίσιμη στιγμή που θα διαπιστώσουν αν μπορούν να κρατήσουν τελικά το χέρι τους σταθερό την ώρα που τους δίνεται η ευκαιρία να ρίξουν την μοιραία βολή. Κάποιοι από αυτούς θα αφεθουν ολοκληρωτικά στα ένστικτα τους και θα κατορθωσουν να επιβιώσουν. Θα επιστρέψουν σπίτι και θα είναι αναγκασμένοι να συνεχίσουν το υπόλοιπο της ζωής τους με την ανάμνηση της φρίκης που βίωσαν αλλά και της βίας που εφάρμοσαν . Όπως και να χει θα είναι ζωντανοί. Άλλοι πάλι δεν θα τα καταφέρουν. Θα μείνουν για πάντα πίσω σε εκείνο το καταραμένο ποτάμι, είτε επειδή πλήρωσαν την ανικανότητα τους είτε επειδή πασχισαν να μείνουν πιστοί μέχρι τέλους σε έναν ιδεαλισμο που στην πραγματικότητα δεν βρίσκει την παραμικρή εφαρμογή μέσα σε έναν άγριο και αμείλικτο τόπο. Δεν είναι καθόλου τυχαίο που ο μοναδικός από τους τέσσερις φίλους που καταλήγει να χάσει την ζωή του είναι ο ρομαντικός και ιδεαλιστης καλλιτέχνης της παρέας. Ο άντρας αυτός πασχισε να μείνει πιστός σε εύθραυστους κανόνες ηθικής και λογικής, σε έναν νόμο που εκεί έξω στις ερημιες δεν έχει την παραμικρή δύναμη ή αξία.

Όπως και να χει το ποτάμι θα εξακολουθεί να κυλάει ορμητικα μέσα σε μια απόλυτη αρμονία, μην δίνοντας δεκάρα για τις ιδιότητες, τις σκέψεις, τις προθέσεις και τις πράξεις εκείνων των αντρών που κατά καιρούς το επισκέπτονται, νομίζοντας εσφαλμένα ότι μπορούν να το νικήσουν…

Bobby: Yeah, we beat it, didn’t we? Did we beat that?
Lewis: You don’t beat it. You never beat the river chubby.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

Create your website with WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: