BURNT OFFERINGS : King και Kubrick δανείστηκαν αρκετή από την “Λάμψη” αυτής της ταινίας.

by Αντρέι Κοτσεργκιν

“There are centuries in this room, Mrs. Rolf… there are years, years in this house.”

Κάθε σπίτι έχει την δική του ιστορία. Μάλιστα ορισμένα έχουν τόσο πλούσιο παρελθόν και τόσα πολλά μυστικά που όσο περνάνε τα χρόνια σου δίνουν ολοένα και περισσότερο την εντύπωση ότι έχουν αποκτήσει την δική τους” ζωή “.

Ακριβώς σε ένα τέτοιο σπίτι θα αποφασίσει να περάσει η φαμίλια των Rolf’s τις καλοκαιρινές τις διακοπές.

Οι ιδιοκτήτες του παλιού αρχοντικού, δύο λαλιστατοι και υπερβολικά καλοσυνατοι γέροι είναι πρόθυμοι να νοικιάσουν την οικία τους στην οικογένεια, για μεγάλο χρονικό διάστημα και σε τιμή ξεφτίλα, αλλά υπό έναν όρο :

Μαζί με το σπίτι θα πρέπει να αναλάβουν και την φροντίδα της, υπερήλικης μητέρας τους. Η γριά ζει απομονωμένη στην σοφίτα και δεν γουστάρει τα πάρε, δώσε. Της αρκεί να της αφήνουν κάνα πιάτο φαΐ, δύο φορές την ημέρα. Τουλάχιστον έτσι υποστηρίζουν τα παιδιά της…

Πάρα τις, δικαιολογημενες, ενστάσεις του συζύγου της Ben η Marion Rolf αποδέχεται την προσφορά και αναλαμβάνει αποκλειστικά την φροντίδα της γριάς. Μαζί με το ζεύγος στο σπίτι θα μείνουν η θεία της Marion, μια κυριλέ και cool ζωγράφος αλλά και ο γιος τους, ο μικρός David.

Οι διακοπές των Rolf’s ξεκινάνε ειδυλλιακά όμως σταδιακά η Marion θα νιώθει ολοένα και περισσότερο πεσμένη εξαιτίας της εντύπωσης που της δημιουργείται ότι η μυστηριώδης γυναίκα που ζει στην σοφίτα “την έχει ανάγκη“. Σύντομα αυτή η πίεση μοιάζει να πηγάζει από κάθε γωνιά του παλιού αρχοντικού και θα καταλήξει να σκιαζει ολόκληρη την οικογένεια.

Μία μέρα ο πατριάρχης Rolf θα ζητήσει, επίμονα, από την γυναίκα του να γνωρίσει επιτέλους την γριά από κοντά αλλά εκείνη ανταποκρίνεται με απρόσμενα αυταρχικό και επιθετικό τρόπο…

Το Burnt Offerings, του σκηνοθέτη Dan Curtis είναι μια από τις αγαπημένες ταινίες του Stephen King.

Γεγονός απόλυτα λογικό, για δύο πολύ συγκεκριμένους λόγους :

Α. Η ταινία αυτή φαντάζει ως μια πολύ πίστη “μεταφορά” της Λάμψης του σε σύγκριση με εκείνη που της έδωσε ο Kubrick τo 1980 και την οποία ο συγγραφέας την απαξιώνε σε κάθε ευκαιρία.

Β. Ο King ξεπατικωσε στυγνα την ομώνυμη νουβέλα του Robert Marasco.

Το Burnt Offerings φέρει αρκετές ομοιότητες με το The Shining και οι οποίες γίνονται ευδιάκριτες από την εισαγωγή της ταινίας. Το φιλμ ξεκινάει με τους Rolf’s να διασχίζουν με το αμάξι τους μια λεωφόρο που περνάει μέσα από ένα πυκνό και αχανές δάσος. Ο προορισμός τους δεν είναι κάποιο μεγάλο ξενοδοχείο, όπως ήταν το Overlook όμως μπαίνοντας μέσα στο παλιό αρχοντικό, μαζί με την φαμίλια, θα νιώσεις ότι εισέρχεσαι σε έναν “λαβύρινθο“. Καθώς οι μέρες περνούν η γαλήνη των Rolf’s θα αρχίσει να διαταρασσεται από περιστατικά που αλλά φαντάζουν μικρά και ασήμαντα ενώ άλλα πάλι κινούνται σε μεγαλύτερη κλίμακα. Όπως και να χει όλα παίζουν τον ρόλο τους ώστε να κλονιστει ο ψυχισμός της οικογένειας. Κύριος αποδέκτης αυτής της μυστηριώδους επίδρασης που ασκεί το σπίτι φαίνεται να είναι ο πατέρας. Σταδιακά ο πατέρας θα καταλήξει να πίνει ολοένα και μεγαλύτερες ποσότητες αλκοόλ. Θα γίνει επιθετικός και από προστάτης της οικογένεια θα διαστρεβλωθει σε πιθανό κίνδυνο για το ίδιο του το παιδί.

Στον αντίποδα υπάρχουν καν σημαντικές διαφορές σε σύγκριση με τα γεγονότα και τους χαρακτήρες της Λάμψης. Στο The Shining o Jack Torrance του Nicholson εξαρχής μας παρουσιάζεται ως ένας προβληματικός και βίαιος άντρας με έφεση στον αλκοολισμό. Ακόμη καν στην νηφάλια κουβέντα που έχει με τον γιο του μέσα στο αμάξι, καθώς οδεύουν προς το ξενοδοχείο, τον ακούνε να μιλάει για κανίβαλους ενώ ταυτόχρονα τα μάτια του γυαλίζουν με μια σχεδόν σαδιστικη ευχαρίστηση! Αντίθετα ο Ben Rolf ξεκινάει ως ένας cool και στοργικός πατέρας και όσο περνάνε οι μέρες τον βλέπουμε να διαστρεβλωνεται σε “κτήνος της πατριαρχιας”. Όμως ακόμη και επάνω στις βίαιες εξάρσεις του διακρίνουμε στα μάτια του αγάπη και στοργή απέναντι στο παιδί του. Νιώθουμε την ανάγκη του να παραμείνει σε ρόλο προστάτη.

Πάντως ξεκάθαρα και οι δύο άντρες αντιμετωπίζουν προβλήματα μέσα στον γάμο τους. Αρκούσε απλά να ρίξει κάνεις μια ματιά στο, είτε κενό είτε φοβισμένο, βλέμμα της Wendy Torrance ώστε να πάρει πρέφα ότι είχε υποστεί κατά καιρούς σωματική και ψυχολογική κακοποίηση από τον σύζυγο της. Οι Rolf’s πάλι αντιμετωπίζουν λιγότερο βίαια αλλά επίσης αρκετά ψυχοφθορα ζήτημα και τα οποία έχουν να κάνουν με τον αναπόφευκτο (?) κορεσμό που προκύπτει ύστερα από χρόνια κοινής συμβίωσης. Όμως σε σύγκριση με την Wendy η Marion φαίνεται να είναι ένας πολύ πιο ισχυρογνωμον και χειριστικος χαρακτήρας…

Ο γιος Rolf εδώ μπορεί να μην έχει (?) μια “λάμψη” μέσα του αλλά ακριβώς όπως και ο πιτσιρικάς Torrance στοχοποιειται από την μεταφυσική δύναμη που κυκλοφορεί μέσα στο παλιό σπίτι.

Και οι δύο ταινίες αρχικά στήνουν ένα αίνιγμα γύρω από το μεταφυσικό στοιχείο που τις περικυκλώνει. Είναι όντως το σπίτι και το ξενοδοχείο στοιχειωμένα ή όλες οι τραγωδίες και η φρίκη που πέφτουν επάνω στις δύο φαμίλιες ένα προϊόν του προβληματικου μυαλού των δύο πατεράδων?

Στην Λάμψη ο Kubrick απαντά σε αυτό το ερώτημα από νωρίς καθώς μάνα και γιος επίσης βλέπουν τους παλαιότερους θαμώνες του Overlook. Πάνω, κάτω το ίδιο συμβαίνει και εδώ. Σε αντίθεση με τον Jack ο Ben δεν “βλέπει” έναν μουλο μπάρμαν να του σερβίρει γενναιόδωρες ποσότητες Jack Daniels ενώ ταυτόχρονα προσπαθεί να τον χειραγώγησει ώστε να μακελεψει την οικογένεια του. Το “φάντασμα” που στοιχειώνει τον Ben είναι ένας ανατριχιαστικος, σχεδόν αποκοσμος, σοφέρ τον οποίο είχε αντικρυσει για πρώτη φορά στην κηδεία της μητέρας του. Η ιστορία ποτέ δεν στο λέει ξεκάθαρα όμως αφήνει υπόνοιες ότι ο νεαρός Ben παίζει να κακοποιηθηκε από αυτόν τον άντρα.

Στην τελική τόσο ο Ben όσο και ο Jack στοιχειώνονται από το παρελθόν τους και καταλήγουν στον πάτο του του μπουκαλιού. Η διαφορά είναι ότι ο πρώτος μέχρι και το τέλος φαίνεται να αγαπάει την οικογένεια του και πασχίζει με όλο του το είναι να διατηρήσει την λογική του ώστε να μπορέσει να τους υπερασπιστεί.

Προφανώς κάτι τέτοιο απλά δεν γίνεται να ειπωθεί με σιγουριά και για λογαριασμό του Jack Torrance…

Οι Oliver Reed και Karen Black είναι συγκλονιστικοι στους ρόλους τους. Η χημεία ανάμεσα τους είναι ρεαλιστική και πειστική, τόσο στις τρυφερές τους στιγμές όσο και στις σκηνές που έρχονται σε έντονη αντιπαράθεση. Δυνατή είναι και η χημεία του Reed με την “θεία” Bette Davis πάρα το γεγονός ότι στην πραγματικότητα μισούσαν ο ένας τον άλλον! Η ηθοποιός τον αποκαλούσε ως “αυτός ο άντρας”, δεν του μιλούσε εκτός πλατό και αργότερα δήλωσε ότι πιθανότατα ήταν ο πιο ζηλοφθων άνθρωπος που είχε γνωρίσει στην ζωή της. Σε αυτό δεν αποκλείεται να έπαιξε ρόλο το γεγονός ότι ο Oliver Reed υπήρξε μια άκρως ισχυρή προσωπικότητα που είχε παράλληλα μια ακόμη πιο ισχυρή αδυναμία στο αλκοόλ. Βέβαια δεν αποκλείεται απλά η Bette Davis να ήταν μια καργιολα, μιας και είχε ανοίξει “beef” και με την Karen Black, με την δικαιολογία ότι η δεύτερη δεν της έδειχνε τον “απαραίτητο σεβασμό” και ότι η συμπεριφορά της στο πλατό “ήταν αντιεπαγγελματική“!

Πάρα τις όποιες διάφορες μεταξύ τους και οι τρεις ηθοποιοί παρέδωσαν εξαιρετικές ερμηνείες. Ακόμη και ο πιτσιρίκος Lee Montgomery κατορθώνει να μην φαντάζει καθόλου αντιπαθητικός, πράγμα σπάνιο για παιδάκι ηθοποιό σε Horror ταινία!

Αλλά το φιλμ είναι κυρίως μια αναμέτρηση εγωισμων και επιβολής ανάμεσα στους Black και Reed.

Η πρώτη μας συστήνεται ως μια κυριλέ, ευχάριστη, ευγενική και ρομαντική γυναίκα αλλά όσο περνάνε οι μέρες αφοσιώνεται σχεδόν αποκλειστικά στην φροντίδα τόσο του σπιτιού όσο και της γριάς που μένει στην σοφίτα. Η διαδικασία αυτή αποκτά μορφή ψύχωσης και έχει ολοφάνερες επιπτώσεις στον ψυχισμό αλλά και στην εμφάνιση της γυναίκας. Στο τέλος η Marion Rolf δείχνει να έχε διαστρεβλωθει σε μια ρυτιδιασμενη και γκριζαρισμενη σκύλα…

Ο Olivet Reed πάλι δίνει τα ρέστα του καθώς ο χαρακτήρας του ξεπεφτει στον αλκοολισμό αλλά οκ για προφανείς λόγους αυτό δεν μας προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση…

Υπάρχει μια σκηνή όπου ο Ben ύστερα από μια “παρεξήγηση” αποφασίζει να το ρίξει ξανά στο πιωμα και διάολε ο Reed κάνει την κατανάλωση ενός κουτακιου μπύρας να μοιάζει με οιωνό καταδίκης!

Η πραγματική δύναμη του ταλέντου και της ερμηνείας του συναντάται στις τρυφερές στιγμές που μοιράζεται με το “παιδί του” και στις σκηνές όπου παλεύει να διατηρήσει ανέπαφα την καρδιά και το μυαλό του.

Η πάλη που συνεχώς εκτυλίσσεται μέσα στον Ben Rolf τον καθιστά το απόλυτο αντίβαρο του Jack Torrance.

Σκηνοθετικά και θεματολογικά, πέρα από οικογενειακό δράμα και μελέτη χαρακτήρων αλλά και της διάλυσης της “τέλειας” οικογένειας το Burnt Offerings είναι ένα Haunted House / Horror φιλμ.

Συγκριτικά με άλλες ταινίες του είδους οι ρυθμοί σε αυτό το στοιχειωμένο σπίτι είναι πολύ πιο αργοί και κινούνται σε αισθητική Χίτσκοκικου θρίλερ . Ορισμένοι θεατές (ειδικά οι θιασώτες του σινεμά του James Wan) ίσως τους βρουν “άνευρος” και “μονοτονους“. Και όμως υπάρχει αληθινός Τρόμος σε αυτή την ταινία απλά αυτός πηγάζει όχι μέσα από κάποιον καταιγισμό Jump Scares και ειδικών εφέ. Εδώ το Horror στοιχείο χτίζεται βήμα προς βήμα, ακριβώς όπως χτίζεις και ένα σπίτι. Η ατμόσφαιρα μυστήριου, οι παραισθησεις (?) και οι εντάσεις ανάμεσα στην οικογένεια λειτουργούν ως τα θεμέλια του τρόμου και του σασπένς. Ίσως όμως το πραγματικό “τέρας” εδώ να είναι το ίδιο το σπίτι, που δείχνει να “τρέφεται” και να συντηρείται από την αγωνία και την δυστυχία των επισκεπτών του.

Στην μεγαλύτερη διάρκεια της ταινίας η προσέγγιση του Dan Curtis απέναντι στον τρόμο μοιάζει κυρίως εγκεφαλική και ονειρική / εφιαλτική. Όταν τελικά αποφασίζει να γίνει πιο πρακτικός το στοιχειωμένο σπίτι εξελίσσεται σε μια “Κόλαση” που κατόρθωσε να αναρριχηθεί στην Γη και που πεινάει για ψυχές…

Τo Burnt Offerings βγήκε στις αίθουσες το 1976 (σχεδόν τέσσερα χρόνια πριν τo The Shinning) και φλοπαρε. Οι κριτικοί της εποχής βρήκαν μέσα στον λαβύρινθο του Curtis “σύγχυση“, “παραξενιά” και μια “βαριεστημένη Bette Davis”.

Αυτό που “καταδίκασε” το Burnt Offerings στην αφάνεια είναι το γεγονός ότι συνέπεσε με το Haunted House / Demonic Craze που ξέσπασε στα μέσα των 70s. Ταινίες όπως ο Εξορκιστης του William Friedkin, το The Omen του Donner αλλά και το The Amityville Horror τρομοκρατουσαν και ενθουσίαζαν τους θεατές και σάρωναν στο Box Office. Οι ταινίες αυτές έδιναν μεγαλύτερη έφεση στα jump scares, είχαν μια πολύ πιο βίαιη, σκοτεινή και κυρίως προκλητική αισθητική σε σχέση με το Burnt Offerings αλλά κυρίως είχαν και μικρότερη διάρκεια. Το φιλμ του Curtis ξεκίνησε να χτίζεται σε μια εποχή όπου οι “slow burn” παραγωγές είχαν ακόμη μια απήχηση αλλά τελικά κατέληξε σε μια άλλη εποχή όπου το κοινό προτιμούσε τον τρόμο να κινείται σε πιο γρήγορους ρυθμούς και να εκδηλώνεται με πιο άμεσους τρόπους στο πανί.

Παρόμοια αντιμετώπιση δέχτηκε και η Λάμψη του Kubrick τέσσερα χρόνια μετά. Μόνο που με το πέρασμα των ετών το The Shinning κατόρθωσε να “φωτίσει” ακόμη και εκείνους τους κριτικούς που το απαξιωσαν στην αρχή. Σήμερα το φιλμ του Kubrick θεωρείται κλασσικό και χριζεται από πολλούς ως “αριστούργημα“. Προσωπικά αποφεύγω την χρήση αυτής της λέξης επάνω σε ταινίες μαι έργα τέχνης γενικότερα διότι μου φαίνεται αρκετά απόλυτη και δεσμευτική αλλά σίγουρα το The Shinning έστω και με μια καθυστέρηση κέρδισε την αναγνώριση που του άξιζε. Από την άλλη το Burnt Offerings μέχρι και σήμερα συνεχίζει να “τρώει πόρτα” από αρκετούς θεατές και κριτικούς. Πάντως να ξεκαθαρίσω ότι εντοπίζω χτυπητές ομοιότητες ανάμεσα στα δύο φιλμ κυρίως προς το σενάριο, τους χαρακτήρες και την θεματολογία τους. Σκηνοθετικά η καθεμία πατάει στα δικά της μοναδικά θεμέλια. Στην τελική ο Kubrick ήταν υπερβολικά εγωιστής και τελειομανής ώστε να ξεπατικωνει ταινίες συναδέλφων του. Για τον Stephen King δεν παίρνω και όρκο!

Όπως και να χει το καταραμένο σπίτι του Dan Curtis δείχνει απρόθυμο να γκρεμιστεί και να σαπίσει. Έχει την υπομονή να κάτσει και να περιμένει εκείνους τους τολμηρούς επισκέπτες που θα το βρουν και θα επιλέξουν να περάσουν το κατώφλι του…

“Oh yes, and this house will be here long, long after you have departed. You’ll believe me.”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

Create your website with WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: