‘Look for the fog’ : Σαράντα χρόνια μετά εξακολουθούν να υπάρχουν πράγματα που αξίζει να τα αναζητήσεις μέσα στην Ομίχλη του John Carpenter…

by Αντρέι Κοτσεργκίν

’11:55, almost midnight. Enough time for one more story. One more story before 12:00, just to keep us warm. ‘

Στα τέλη των 70s και στις αρχές των 80s ο σκηνοθέτης John Carpenter παρέδωσε στο κοινό του δυο από τα πιο διαχρονικά αριστουργήματα του με τους τίτλους HALLOWEEN και ESCAPE FROM NEW YORK. Προφανώς ο χαρακτηρισμός ‘αριστούργημα‘ δεν βρίσκει την ίδια εφαρμογή επάνω σε ένα φιλμ του ‘μάστορα‘ σε σύγκριση με εκείνη που θα είχε απέναντι σε μια ταινία ενός σκηνοθέτη τύπου Spielberg ή Scorsese.

Ναι ο Carpenter σε περασμένες δεκαετίες διέπρεψε με τις ταινίες του όμως το έκανε πάντοτε στα πλαίσια των B-Movies και όχι του mainstream σινεμά. Ακόμη και τα πιο γνωστά του έργα δεν απέφεραν τίποτε φοβερές εισπράξεις στο Box Office. Διάολε εργάρες όπως το THE THING κατέληξαν να φλοπάρουν όταν προβλήθηκαν στις αίθουσες…

Να όμως που με τα ‘ Β’ διαλογής αριστουργήματα’ του ο δημιουργός αυτός απέδειξε περίτρανα ότι δεν χρειάζονται υπέρογκα μπάτζετ, καλογυαλισμένες και φιλόδοξες παραγωγές και υπέρλαμπροι αστέρες ώστε να κατορθώσεις να ψυχαγωγήσεις το κοινό σου αλλά και να του δώσεις τροφή για σκέψη.

Toν Φλεβάρη του 1980, και ανάμεσα στα HALLOWEEN και ESCAPE…o ‘μάστορας‘ γύρισε το THE FOG. Ένα , χαμηλού μπάτζετ, φιλμ υπερφυσικού τρόμου που μέχρι και σήμερα φαντάζει ως ένα από τα πιο απλοϊκά πονήματα του σκηνοθέτη.

Η μινιμαλιστική προσέγγιση την οποία υιοθέτησε ο Carpenter , τόσο σκηνοθετικά όσο και θεματολογικά , στο THE FOG φαινομενικά στερεί από την συγκεκριμένη ταινία την δυνατότητα να χαρακτηριστεί ως ‘αριστουργηματική‘. Να όμως που καμία φορά τα φαινόμενα απατούν !

Η απλότητα που διακρίνεται μέσα από την πυκνή ‘Ομίχλη‘ του σκηνοθέτη καταλήγει να λειτουργεί και ως το πιο δυνατό στοιχείο της ταινίας. Ως φιλμ το THE FOG υπήρξε, και εξακολουθεί να είναι, άμεσο, ωμό και εξαιρετικά αποτελεσματικό τόσο ως προς την πρόκληση γνήσιου τρόμου και αμείωτης αγωνίας όσο και προς την ψυχαγωγική του αξία.

Μάλιστα αυτή η δύναμη της ‘Ομίχλης‘ του John Carpenter γίνεται εξαρχής ευδιάκριτη στον θεατή μέσα από μια εισαγωγή που αν και εξαιρετικά ‘απλή‘ κατά έναν μαστόρικο τρόπο μέχρι και σήμερα φαντάζει ως μια από τις πιο τρομαχτικές εισαγωγές που έχουμε δει σε ένα φιλμ τρόμου…

 ‘Suddenly, out of the night, the fog rolled in. ‘

Δυο νύχτες αποδείχτηκαν κάτι παραπάνω από αρκετές ώστε ο Carpenter να μας βυθίσει σε έναν αποπνικτικό τρόμο. Η ‘Ομίχλη‘ του σκηνοθέτη ξεδιπλώνεται σαν ένα σκοτεινό παραμύθι , ένας θρύλος μυστικών και ενοχής που πλανάται συνεχώς επάνω από τα κεφάλια των κατοίκων μιας παραλιακής πόλης.

Σχεδόν κάθε κάτοικος του Antonio Bay φαίνεται να έχει τα ένοχα μυστικά του. Και να που μια νύχτα μια ‘Ομίχλη‘ έρχεται από την θάλασσα ώστε να μας αποκαλύψει αυτά τα μυστικά και ταυτόχρονα να φέρει μαζί της στην επιφάνεια ορισμένα νέα και σαφώς πιο φρικιαστικά…

Οι κάτοχοι αυτών των μυστικών εδώ μεταφράζονται σε ένα άψογο cast που αποτελείται από τους Jamie Lee Curtis, Tom Atkins, Adrienne Barbeau, Hal Holbrook και Janet Leigh. Οι ηθοποιοί αποδίδουν τους χαρακτήρες τους με μια σοβαρότητα και με έναν ρεαλισμό που σπανίως τον συναντάμε σε αντίστοιχες ταινίες του Horror σινεμά.

Ένας ιερέας που αμφισβητεί την ίδια του την πίστη και αντί για την καθιερωμένη νυχτερινή προσευχή προτιμά να καταφεύγει σε ένα μπουκάλι ουίσκι…Μια νεαρή κοπέλα που συνεχώς τρέχει ώστε να ξεφύγει από ένα επίπονο παρελθόν οικογενειακής κακοποίησης… Μια σαγηνευτική φωνή στο ραδιόφωνο που σε καλμάρει κάπως από την αγωνία και τον φόβο μέχρι τουλάχιστον το σημείο όπου θα αναγκαστεί να κάνει δημοσίως γνωστή την έλευση αυτού του τρόμου με αποτέλεσμα να χάσεις και την τελευταία αίσθηση ελπίδας…

Ναι οι χαρακτήρες που συναντώνται μέσα στην ‘Ομίχλη’ δεν αποτελούν κάτι το πρωτόγνωρο για τα μάτια του έμπειρου θεατή. Έχουμε ξαναδεί τις παραλλαγές τους σε άλλες ταινίες όμως σπανίως έχουν αποδοθεί με την ίδια δυναμική !

Και όμως παρά την εξαίρετη δουλεία που κάνει εδώ το cast στο τέλος οι αληθινοί πρωταγωνιστές του THE FOG είναι μονάχα δυο :

O John Carpenter και η εφιαλτική ‘Ομίχλη’ του.

Επιστρατεύοντας , για ακόμη μια φορά, με ευρηματικό τρόπο τα πρακτικά εφέ ο σκηνοθέτης κατορθώνει να προσδώσει ‘ζωή‘ σε κάτι το άυλο. Διαστρεβλώνει το φυσικό σε απόκοσμο και ξεριζώνει από μέσα του την αίσθηση της απόλυτης μακαβριότητας και της πιο φριχτής απειλής.

Ναι μέσα στην ‘Ομίχλη‘ του σκηνοθέτη διακρίνουμε φαντάσματα, πειρατές, ζόμπι , τέρατα, πες τα όπως θες τέλος πάντων όμως ο αληθινός τρόμος πηγάζει πάντοτε από την καταραμένη ομίχλη που τα κρύβει και που σταδιακά σκεπάζει μια ολόκληρη πόλη…

Στο THE FOG ένα φυσικό και καθημερινό φαινόμενο καταλήγει να σου βγάζει μια αγωνία και μια απειλή σαν και εκείνη που σου έβγαζε ο εμβληματικός και αμείλικτος φονιάς Michael Mayers στο HALLOWEEN. Την τακτική αυτή πάσχισαν στην συνέχεια να την ξεπατικώσουν διάφοροι σκηνοθέτες. Το πιο τρανταχτό, και κωμικοτραγικό, παράδειγμα περί αυτού είναι το THE HAPPENING φιλμ του σκηνοθέτη M.N.Shyamalan.

Στην ταινία του ο Shymalan πάσχισε να δώσει στον άνεμο και τα…φυτά του την ίδια μεταφυσική φρίκη που διέκρινε την Ομίχλη του Carpenter όμως η διαδικασία αυτή έμελλε να έχει τα ακριβώς αντίθετα αποτελέσματα…

Στο THE FOG o John Carpenter επιδεικνύει όλα εκείνα τα στοιχεία που τον έχρισαν ως τον ‘Μάστορα / Άρχοντα του Τρόμου‘ των 70s και 80s :

  • Ευρηματική χρήση και μαεστρικός συνδυασμός των πρακτικών εφέ και της μουσικής. Στο δεύτερο σκέλος ο σκηνοθέτης εναλλάσσεται συνεχώς ανάμεσα σε κάτι παλιά άσματα και στις δικές του , εξαιρετικές, Synth συνθέσεις με αποτέλεσμα να κάνει τα νεύρα μας να πηγαινοέρχονται σαν μπαλάκι του πινγκ-πονγκ !

Το THE FOG δεν περιλαμβάνει μονάχα μερικές από τις κορυφαίες συνθέσεις του Carpenter αλλά και τις πιο κλασσικές του κινηματογράφου τρόμου και φαντασίας…


  • Jump Scares που χωρίς να μας σερβίρονται σε υπερδόσεις διακρίνονται από μια ωμότητα και δυναμική που απλά δεν γίνεται να μην σε τρομάξουν.
  • Χωρίς να υπάρχει το παραμικρό ψήγμα αίματος και Gore ο Carpenter μας δίνει γνήσιο τρόμο και σασπένς !
  • Τα τέρατα είναι τόσο καλά σχεδιασμένα που θα μείνουν αποτυπωμένα για πάντα στο υποσυνείδητο σου.
  • Ο Carpenter ξέρει ακριβώς πότε πρέπει να σου αποκρύψει τον τρόμο του και πότε να τον εμφανίσει ακριβώς μπροστά στα μάτια σου. Ένα χάρισμα που απουσιάζει παντελώς από τους περισσότερους σύγχρονους ‘Horror’ σκηνοθέτες…
  • Οι χαρακτήρες διακρίνονται από κινηματογραφική γοητεία όμως ταυτόχρονα διατηρούν και την αίσθηση του ρεαλισμού. Ακόμη και εκείνοι που διαδραματίζουν μικρό ρόλο στην πλοκή δικαιολογούν απόλυτα την παρουσία τους.
  • Οι διάλογοι είναι γραμμένοι με απλό αλλά και σταράτο τρόπο. Σε μπάζουν στο όλο κλίμα και σου αποκαλύπτουν την ψυχοσύνθεση και το ποιόν των χαρακτήρων.
  • Τα σκηνικά και οι τοποθεσίες ζέχνουν από κλειστοφοβία, μυστήριο ή απειλή. Έχουν ενεργό ρόλο στην πλοκή και δεν λειτουργούν απλά ως ‘αξιοθέατα’ και ‘καρτ-ποστάλ’.

Και φυσικά στο τέλος κρατάμε ίσως και το πιο δυνατό στοιχείο της τεχνικής του Carpenter :

  • Την ικανότητα του να βγάζει ουσία και προβληματισμό ακόμη και μέσα από τις , φαινομενικά, πιο απλές ιστορίες και ταινίες του…

‘The celebration tonight is a travesty. We’re honoring murderers.’

Μυστικά , ενοχή , πίστη, προλήψεις, θρύλοι, συνέπειες και τιμωρία.

Όλα τα παραπάνω εδώ εξετάζονται χωρίς όμως ποτέ τους να αναλυθούν σε τέτοιο βαθμό ώστε να κουράσουν τον θεατή. Ακόμη και όταν αποδίδονται από πατροπαράδοτο exposition ποτέ τους δεν φαντάζουν σαν ένα κινηματογραφικό κλισέ. Αντίθετα διακατέχονται από δυναμική και ουσία. Το μήνυμα εδώ είναι ξεκάθαρο :

Όσα χρόνια και αν περάσουν , είτε με τον έναν τρόπο είτε με τον άλλον, τα εγκλήματα και οι αμαρτίες μας θα ξεβραστούν στην επιφάνεια και θα επιφέρουν την τιμωρία μας. Το να προσποιηθούμε ότι τα ξεχάσαμε ή ότι δεν τα γνωρίζουμε αποτελεί την ύψιστη ύβρις απέναντι σε όλους εκείνους που αδικήθηκαν κάποτε. Και ναι μπορούμε πάντοτε να προσπαθήσουμε να κλειδωθούμε και να κρυφτούμε πίσω από πόρτες και παράθυρα όμως στο τέλος η λύτρωση μπορεί να επέλθει μονάχα αν τολμήσουμε να αντικρίσουμε κατάμουτρα την αδικία και αφού την αποδεχτούμε στην συνέχεια να την αντιμετωπίσουμε.

Και όμως ακόμη και αν στο τέλος επέλθει μια νίκη ή τελική έκβαση της μάχης ποτέ δεν θα είναι κάτι το σίγουρο. Βλέπεις καμιά φορά τα εγκλήματα και οι αμαρτίες μας είναι τόσο μεγάλης έκτασης που ποτέ μας δεν θα μπορέσουμε να ξεφύγουμε και να λυτρωθούμε από αυτά…

Βγαίνοντας στις αίθουσες το 1980 η ‘Ομίχλη‘ του σκηνοθέτη δεν σκέπασε εξ’ ολοκλήρου τους κριτικούς μιας και οι κριτικές ήταν διφορούμενες όμως μπόρεσε να στοιχειώσει το Box Office κερδίζοντας πάνω από 20 εκατομμύρια σε εισπράξεις έναντι ενός μπάτζετ που δεν ξεπερνούσε το ένα και κάτι ψιλά εκατομμύρια.

Πάντως ο ίδιος ο σκηνοθέτης αρχικά δεν ήταν καθόλου ευχαριστημένος με την θεατρική κόπια του φιλμ του και έτσι πήρε την απόφαση να προβεί σε reshoots τα οποία τελικά βελτίωσαν αισθητά το τελικό αποτέλεσμα. Μέσα από αυτά προστέθηκε και η , χαρακτηριστική πλέον, εισαγωγή της πρώτης πράξης…

‘To the ships at sea who can hear my voice, look across the water, into the darkness. Look for the fog…’

Με το THE FOG , στις αρχές των 80s, o John Carpenter παρέδωσε στο κοινό του μια από τις πιο μινιμαλιστικές ταινίες του. Και όμως κατά έναν απόκοσμο τρόπο μέχρι και σήμερα το φιλμ αυτό φαίνεται να λειτουργεί με αρκετά σύνθετους τρόπους. Ιδού ένα ‘φτηνιάρικο‘ B-Movie που με τον ευθύ τρόπο του καταλήγει να σου δείξει και να σου πει περισσότερα πράγματα από την πλειοψηφία των μεγάλων μπλοκμπάστερ ταινιών ή από τίποτε ‘κουλτουριάρικα αριστουργήματα‘ μεγαλομανών σκηνοθετών.

Μια ακόμη τρανή απόδειξη ότι στο παρελθόν ο δημιουργός αυτός υπήρξε όντως ένας γνήσιος ‘μάστορας του τρόμου’.

Σαράντα χρόνια μετά η ‘Ομίχλη‘ του John Carpenter όχι μόνο δεν έχει εξασθενίσει αλλά εξακολουθεί να καλεί τους τολμηρούς θεατές να βυθιστούν μέσα της και να αναζητήσουν μέσα σε αυτή άφθονο μεταφυσικό τρόμο, θνητό προβληματισμό και γνήσια κινηματογραφική ψυχαγωγία.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

Create your website with WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: