STROSZEK : Ο Werner Herzog μας εμφιαλώνει μέσα στο ‘Αμερικάνικο Όνειρο’.

by Αντρέι Κοτσεργκίν

Στο επικό, αλλά και κολασμένο, Aguirre, the Wrath of God o Werner Hezog έστειλε τον μανιασμένο Klaus Kinski να αναζητά το El Dorado , την θρυλική πόλη του χρυσού. Ο κονκισταδόρος Klaus τελικά το μόνο που βρήκε στο φινάλε είναι την τρέλα και την απόλυτη καταδίκη

Ακριβώς δέκα χρόνια μετά ο σκηνοθέτης οδήγησε τον εκκεντρικό του πρωταγωνιστή σε ένα νέο ταξίδι , μιας και στο υπέροχο και εξωτικό Fitzcarraldo αφού πρώτα έσυρε τον εμμονικό του ήρωα, κυριολεκτικά, μέσα από ένα βουνό στην συνέχεια του χάρισε την κάθαρση χαρίζοντας του δόξα και ευτυχία μέσω της τέχνης.

Στο χρονικό διάστημα που μεσολάβησε ανάμεσα στις δυο ταινίες ο σπουδαίος Γερμανός σκηνοθέτης προχώρησε και σε μια άλλη αναζήτηση, η οποία περιστρέφονταν γύρω από την ευημερία και την ατομική ευτυχία.

Μονάχα που αυτή τη φορά δεν ήταν ο Klaus Kinski εκείνος που χρίστηκε ως ο ‘εκλεκτός‘ εξερευνητής καθώς ο ρόλος ανατέθηκε , στον εξίσου εκκεντρικό αλλά και εξαιρετικά ταλαίπωρο, Bruno Schleinstein

Στο STROSZEK, του 1977 , γνωρίζουμε τρεις ανθρώπους που βιώνουν ο καθένας το δικό του υπαρξιακό , αλλά και κοινωνικό, ‘Καθαρτήριο‘ μέσα στα σοκάκια του Βερολίνου.

Ο Bruno Stroszek είναι ένας φτωχομπινές καλλιτέχνης του δρόμου. Η πρώτη μας γνωριμία μαζί του γίνεται μέσα από τα κάγκελα της φυλακής. Τα όργανα της τάξης , αφού συμβουλεύσουν τον Bruno να κόψει το ποτό, τον αφήνουν ελεύθερο και εκείνος , προφανώς, το πρώτο πράγμα που σπεύδει να κάνει είναι να καταφύγει στο μπαρ όπου συχνάζει μια ζωή. Εκεί είναι που συναντά την Eva, μια πόρνη που επίσης φαίνεται να έχει ξεμείνει από τύχη και υπομονή…

Ο καλλιτέχνης , ύστερα από την κουβέντα τους, αποφασίζει να φιλοξενήσει την Eva στο φτωχικό διαμέρισμα του. Εκεί της γνωρίζει τον, ηλικιωμένο και εκκεντρικό, γείτονα του  Scheitz. Ο γέρος συνεχώς τους δηλώνει ότι έχει λάβει πρόσκληση από τον ανιψιό του να μετακομίσει στο Γουισκόνσιν της Αμερικής ώστε να μείνει μαζί του.

Μπροστά στην δελεαστική προοπτική μιας καλύτερης ζωής καλλιτέχνης και πόρνη αποφασίζουν να ακολουθήσουν τον γέρο στην άλλη μεριά του Ατλαντικού και να κυνηγήσουν μαζί το περίφημο ‘Αμερικάνικο Όνειρο‘.

Στην τελική δεν υπάρχει τίποτε το ελπιδοφόρο πλέον για τους τρεις τους στο ασφυκτικά μουντό και παγωμένο Βερολίνο…

Ακριβώς όπως τα Agguire και Fitzcarraldo έτσι και το Stroszek λειτουργεί ως μια κινηματογραφική ‘αναζήτηση‘ για έναν άντρα που επιθυμεί να βρει αυτό το κάτι που θα δώσει στην ύπαρξη του ένα νόημα αλλά και καλύτερες συνθήκες διαβίωσης.

Ο δον Agguire αναζητούσε διακαώς το El Dorado όχι τόσο για τα πλούτη του αλλά επειδή ήταν πεπεισμένος ότι σαν ‘Θεός‘ μονάχα μέσα σε μια πόλη φτιαγμένη από χρυσάφι θα μπορούσε να χτίσει την ‘δυναστεία του‘. Από την άλλη , ο σαφώς πιο ευαίσθητος , Fitzcarraldo ήθελε σαν τρελός να φέρει την όπερα στο φτωχικό και απομονωμένο Περού επειδή πίστευε ότι μονάχα με αυτόν τον τρόπο θα κατόρθωνε να γεμίσει το αβάσταχτο υπαρξιακό κενό που κατέτρωγε τα σωθικά του επί χρόνια ολόκληρα…

Στον αντίποδα εδώ ο Bruno Stroszek το μόνο που αναζητά είναι μια κάπως καλύτερη ζωή. Μάλιστα δεν δείχνει καν σίγουρος ότι θα μπορέσει να την διεκδικήσει στην Αμερική αλλά καταλήγει να παρασυρθεί από τα μεγάλα όνειρα και τις υποσχέσεις του ημίτρελου γείτονα του. Στην τελική αν ένας ‘τρελός‘ δεν μπορεί να εμπιστευτεί έναν άλλον ‘τρελό‘ τότε επάνω σε ποίον άλλον άνθρωπο θα μπορέσει να στηριχθεί ?

Και κάπως έτσι ο εξαθλιωμένος ήρωας μας καταλήγει στις Η.Π.Α. και κατορθώνει να γευτεί ένα μικρό κομμάτι των , αμέτρητων , υποσχέσεων που που παραδοσιακά προσφέρει αυτός ο τόπος στους ονειροπόλους επισκέπτες του.

Η τουλάχιστον προλαβαίνει να ζήσει το ‘όνειρο’ για μερικές στιγμές…

Ο κάποτε φτωχός και ταλαίπωρος καλλιτέχνης αφού βρίσκει ένα χαμόσπιτο και μια δουλειά του ποδαριού στην συνέχεια καταλήγει να τα χάσει και τα δυο σε ένα χρονικό διάστημα που φαντάζει με φευγαλέα στιγμή.

Το STROSZEK είναι ένα ‘road‘ φιλμ κωμικοτραγικό που χωρίς να σου σερβίρει μελόδραμα ή εύπεπτο κοινωνικοπολιτικό σχολιασμό κατορθώνει να σε βυθίσει στην θλίψη και την τρέλα αλλά και να σε προβληματίσει γύρω από τις εύθραυστες και ελλατωματικές κοινωνίες που χτίσαμε ως είδος μέσα σε όλα τα χρόνια της παρουσίας μας επάνω σε αυτόν τον πλανήτη.

Ο Herzog ακροβατεί ανάμεσα στον σκληρό ρεαλισμό και την καλλιτεχνική ονειροπόληση με τρόπο που μονάχα εκείνος θα μπορούσε να κάνει. Από την μια το φιλμ του είναι ποιητικό και από την άλλη ζέχνει από μια επίπονη σκληρότητα. Η αφήγηση του φιλμ εκτυλίσσεται μέσα από την λογική χαρακτήρων που κανένας τους δεν φαντάζει ιδιαίτερα λογικός. Μάλιστα ο σκηνοθέτης φρόντισε να ενισχύσει αυτό το παράδοξο αναθέτοντας τους πρωταγωνιστικούς ρόλους σε γνήσια παιδιά της πόλης του Βερολίνου .

Πριν ο Herzog τον ανακαλύψει μέσα από κάποιο ντοκιμαντέρ ο Bruno Schleinstein υπήρξε όντως ένας αυτοδίδακτος μουσικός που μάλιστα είχε περάσει τα νιάτα του μέσα σε ψυχιατρικά ιδρύματα. Ο τύπος αυτός έμαθε μόνος του να παίζει ακορντεόν , πιάνο και άλλα μουσικά όργανα και έπαιζε μπαλάντες του 18ου και 19ου αιώνα σε κήπους και αυλές συνοικιών ώστε να βγάλει κάνα φράγκο. Παράλληλα εργαζόταν ως οδηγός γερανού σε κάποιο εργοστάσιο. Το διαμέρισμα όπου ζει ο χαρακτήρας του , μέσα στην εξαθλίωση, ήταν το δικό του διαμέρισμα. Το Stroszek σεναριακά αντλεί άφθονα στοιχεία από την προσωπική ζωή και την καθημερινότητα του Bruno S. και κατά συνέπεια εκείνος εδώ παραδίδει κυριολεκτικά μια ‘ερμηνεία ζωής‘, ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι όντως παίζει ο ίδιος το ακορντεόν που κατά καιρούς συνοδεύει μελαγχολικά αλλά και ιδιόρρυθμα το φιλμ .

Ο χαρακτήρας του Stroszek σε καμία περίπτωση δεν είναι ένας τυχοδιώκτης. Ναι τον βλέπουμε να κατορθώνει να αποκτήσει πράγματα και αγαθά όμως αυτά έρχονται προς το μέρος του όχι επειδή εκείνος θα κάνει τα πάντα να τα αποκτήσει αλλά κυρίως μέσα από συμπτώσεις. Όμως μια μέρα η τύχη θα στερέψει. Η τράπεζα κυριολεκτικά του χτυπά την πόρτα και απειλεί να του κατασχέσει το χαμόσπιτο. Μπροστά στην προοπτική της ανεργίας η Eva επιστρέφει στις παλιές τις συνήθειες και ξεκινά το ψωνιστήρι. Το ίδιο κάνει και ο Bruno μιας και επιστρέφει στον αλκοολισμό.

Τελικά η Eva τον εγκαταλείπει και ο ήρωας μας ξεμένει σε έναν ξένο τόπο , όντας καταχρεωμένος, και με μοναδική συντροφιά έναν τρελόγερο. Οι δυο τους αρχίζουν να πιστεύουν σε ‘συνωμοσίες‘ που στήνονται σε βάρος τους και μια μέρα αποφασίζουν να κάνουν κάτι για αυτό.

Και κάπως έτσι στο τέλος ο Stroszek καταλήγει ολομόναχος έχοντας στο ένα του χέρι την γαλοπούλα που έκλεψε από ένα κατάστημα και στο άλλο μια καραμπίνα…

Στο STROSZEK ο προβοκάτορας Werner Herzog συνθέτει και ο ίδιος μια κωμικοτραγική μπαλάντα γύρω από το πως βλέπει την Αμερική των 70s.

Το φιλμ αυτό έχει ερμηνευτεί από πολλούς σαν ‘μια δριμεία επίθεση απέναντι στην Αμερικάνικη κοινωνία‘. Στην πραγματικότητα ο σκηνοθέτης εδώ απλά εκφράζει την θλίψη του τόσο απέναντι στον Αμερικάνικο τρόπο ζωής όσο και στον Γερμανικό. Άλλωστε στις αρχές της ταινίας όταν οι χαρακτήρες του βρίσκονται ακόμη στο Βερολίνο τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν είναι εξίσου σκληρά , αν όχι και περισσότερο, με αυτά που τους βρίσκουν στις Η.Π.Α.

Το μόνο που χρειάζονται πραγματικά αυτοί οι τρεις άνθρωποι είναι στοργή και κατανόηση αλλά δεν θα βρουν τίποτε από αυτά όπου και αν ταξιδέψουν. Για τον Herzog οι ανθρώπινες κοινωνίες έτσι όπως έχουν δομηθεί και εδραιωθεί δεν είναι τίποτε περισσότερο παρά ένα μέρος που αφού σε γεμίζει υποσχέσεις για μια καλύτερη ζωή, και σου δίνει να πιεις μερικές ‘γουλιές’ από αυτές, στην συνέχεια σε ‘εμφιαλώνει‘ σε ένα απόλυτο υπαρξιακό και κοινωνικό αδιέξοδο.

Το πως θα βρεθεί μια ‘λύση΄για τους αμέτρητους ‘χαμένους‘ που τριγυρνούν ανάμεσα μας σε καθημερινή βάση είναι ένα ερώτημα που απασχολεί βαθύτατα τον δημιουργό όμως παράλληλα εκείνος το ξέρει ότι δεν υπάρχει ακόμη μια ‘απάντηση‘ σε αυτό.

Στο STROSZEK το μόνο που πραγματικά μπορεί να κάνει ο Werner Herzog είναι να γραπώσει το ξακουστό ‘Αμερικάνικο Όνειρο‘ και να το αποδομήσει έχοντας ως εργαλεία του καραμπίνες , εκκεντρικούς χαρακτήρες , θλίψη , τρέλα αλλά και …μια κότα !

Σε μια από τις τελευταίες σεκάνς της ταινίας του ο σκηνοθέτης βάζει τον ήρωα του να κόβει βόλτες σε ένα τουριστικό πάρκο , σε μια κωμόπολη στην μέση του πουθενά, και σε κατάσταση παραφροσύνης. Σε μια φάση ο Stroszek σταματά για να παρατηρήσει ένα ιδιαίτερο αξιοθέατο…

Τι ακριβώς συμβολίζει αυτή η …κότα και ο χορός της ?

Σύμφωνα με τον ίδιο τον σκηνοθέτη είναι ‘μια σπουδαία κινηματογραφική μεταφορά‘ !

Απλά ο Herzog υποστηρίζει ότι δεν ξέρει τι ακριβώς συμβολίζει…

Ίσως η χορευταρού κότα να συμβολίζει την θέση μας μέσα στην κοινωνία. Όλοι μας είμαστε αναγκασμένοι να ‘χορεύουμε ‘ , ασταμάτητα και σαν παλαβοί, όσο το χρήμα πέφτει στην ‘σχισμή‘.

Βέβαια ίσως πάλι η κότα αυτή να ήταν ο προάγγελος της μετέπειτα καριέρας του σκηνοθέτη.

Στα 00s ο Werner Herzog μεταπήδησε μόνιμα στο Hollywood και γύρισε μια σωρεία από ταινίες που ελάχιστα μας θυμίζουν το πόσο σπουδαίος υπήρξε σαν σκηνοθέτης στα Ευρωπαϊκά του χρόνια. Ναι ψήγματα της ευφυίας και του ταλέντου του έκαναν την εμφάνιση τους σε καθεμία από αυτές τις ταινίες όμως απλά φάνταζαν ως τα θλιμμένα ‘φαντάσματα‘ ενός ένδοξου παρελθόντος. Ο Αμερικάνικος σινεμάς απλά δεν του πάει του Herzog , έστω και αν η παρουσία του και μόνο καταλήγει να τον εμπλουτίζει με τόλμη και αισθητική, όχι πάντοτε όμως και ποιότητα.

Όπως και να χει μέχρι και σήμερα ο Werner Herzog παραμένει στην Αμερική ‘εμφιαλωμένος’ να ζει το περιβόητο ‘όνειρο’ .

Στην τελική γιατί να σταματήσεις να χορεύεις από την στιγμή που τα κέρματα συνεχίζουν να πέφτουν στην σχισμή ?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

Create your website with WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: