Design a site like this with WordPress.com
Get started

DOCTOR NO : Βία, machιλα, σεξισμος, ένας κλεμμένος πίνακας του Γκόγια και… Δράκοι!

by Αντρέι Κοτσεργκιν

“World domination. The same old dream. Our asylums are full of people who think they’re Naploeon. Or God.”

Με όπλα του κυρίως το, αθάνατο, βρετανικό φλεγμα, τον κυνισμό και το στιλ ο κατάσκοπος της MI6, με τον κωδικό 007, “πυροβολεί” τον μεγαλομανή Μπάσταρδο που έχει απέναντι του.

Σε λίγες μέρες το JAMES BOND θα μας παρουσιάσει (επιτέλους) την 25η ταινία του. Μα την Βασίλισσα μιλάμε για ένα από τα πιο μακροχρόνια και πετυχημένα εν ενέργεια franchises στην ιστορία του κινηματογράφου ! Εδώ και δεκαετίες ολόκληρες το όνομα James Bond αποτελεί συνώνυμο του μπλοκμπαστερικου σινεμά δράσης και κατασκοπίας.

Και όμως όλα ξεκίνησαν μέσα από μια πρώτη ταινία που κόστισε μόλις ένα εκατομμύριο δολάρια για να γυριστεί και που στον τίτλο της δεν φέρει καν το όνομα του πλέον τόσο εμβληματικου και δημοφιλή ήρωα της…

Στις αρχές των 60s οι παραγωγοί Harry Saltzman και Albert Broccoli ήταν αποφασισμένοι να μεταφέρουν επάνω στο πανί κάποια από τις Bond νουβέλες, του συγγραφέα Ian Fleming. Ο τελευταίος μας σύστησε για πρώτη φορά στον φλεγματικό κατάσκοπο του μέσα από το Casino Royale. Και όμως για να φτάσουμε σε αυτή την μεταφορά έπρεπε να κάνουμε υπομονή μέχρι και το 2006!

Το DOCTOR NO αποτελεί μεταφορά της έκτης κατά σειρά νουβέλας του James Bond και κατά συνέπεια ρίχνει τον ομώνυμο χαρακτήρα κατευθείαν στα βαθιά. Εδώ ο Bond καλείται να αντιμετωπίσει έναν επίδοξο δικτάτορα του πλανήτη. Μια ιδέα που σταδιακά θα εξελισσόταν στο απόλυτο κλισέ κίνητρο της πλειοψηφίας των Villains που γνωρίσαμε μέσα από το franchise.

Ένα άλλο trademark που κατέστη διαχρονικό και κάνει το ντεμπούτο του εδώ είναι ο περίφημος Bond πυροβολισμός στην εισαγωγή αλλά και το intro με το Bond Song

Η πρώτη κινηματογραφικη αποστολή του πράκτορα 007 τον στέλνει μέχρι την Τζαμάικα ώστε να ερευνήσει, για λογαριασμό της MI6, την εξαφάνιση ενός συναδέλφου του.

Οι έρευνες του θα τον οδηγήσουν μέχρι την μυστική και υπόγεια βάση του επιστήμονα Doctor No. Ο τύπος αυτός δρα για λογαριασμό της σατανικής οργάνωσης S.P.E.C.T.R.E. και σχεδιάζει να σαμποταρει το διαστημικό πρόγραμμα των Η.Π.Α. χρησιμοποιώντας ένα ηλεκτρομαγνητικο όπλο το οποίο το τροφοδοτεί με πυρηνική ενέργεια την οποία (φυσικά!) την παράγει μέσω του εργαστηρίου του!

Ο Bond καλείται να ανατρέψει τα σχέδια του τρελού επιστήμονα έχοντας στο πλευρό του την σαγηνευτική Honey Ryder (χεχ!), έναν πράκτορα της CIA ονόματι Felix Leiter αλλά κυρίως το ύφος και το machismo του…

Όσο οξύμωρο και αν ακούγεται σήμερα το να μεταφέρεις στα 60s τις νουβέλες του Fleming ήταν μια αρκετά ριψοκίνδυνη αποστολή.

Το DOCTOR NO δεν αποτέλεσε την πρώτη απόπειρα μεταφοράς μιας 007 ιστορίας στην μεγάλη οθόνη. Πριν τους Saltzman και Broccoli το επιχείρησαν και άλλοι παραγωγοί και κατέληξαν να φάνε τα μούτρα τους. Τα στούντιο της εποχής έκριναν ασύμφορο ένα τέτοιο εγχείρημα καθώς θεωρούσαν ότι οι νουβέλες του Fleming εζεχναν από “machiλα, σεξιλα και Βρετανιλα“. Τελικά η United Artists αποφάσισε να πάρει το ρίσκο και κάπως έτσι οι δύο παραγωγοί εξασφάλισαν ένα μπάτζετ που μετά βίας ξεπερνούσε το ένα εκατομμύριο δολάρια. Ένα ποσό που φαντάζει “αστείο” αν αναλογιστουμε σε τι κολοσσιαίες παραγωγές εξελίχθηκαν τα επόμενα κεφάλαια του 007!

Το DOCTOR NO ως νουβέλα διακρίνονταν από αρκετή βία και σεξ. Ο σκηνοθέτης Terence Young αποφάσισε να σταξει σε αυτό το “σεικερ” και αρκετό χιούμορ ώστε να καταστήσει το τελικό “κοκτέιλ” πολύ πιο εύγευστο και εύπεπτο για τους θεατές, τους κριτικούς αλλά κυρίως για τις επιτροπές λογοκρισίας των 60s.

Και όμως το χιούμορ ούτε νερωσε ούτε αλλοίωσε την “γεύση” της ταινίας καθώς ο σκηνοθέτης κατόρθωσε όχι μονάχα να μεταφέρει λειτουργικά τα χαρακτηριστικά και τον ψυχισμό του James Bond από το χαρτί στην οθόνη αλλά τα εμπλούτισε κιόλας!

Ο σκηνοθέτης στήνει έναν στιβαρό χορό των κατασκόπων, αξιόλογες Action σεκάνς και καταδιώξεις με αμάξια ενώ αναδεικνύει και το sci ~fi στοιχείο. Επίσης εύστοχα “δολοφόνησε” ορισμένες κάπως ξεπερασμενες πτυχές του βιβλίου όπως πχ αυτή όπου ο κατάσκοπος μονομαχεί με… ένα τεράστιο καλαμάρι ή χταπόδι ή κάτι αντίστοιχο τεσπα! Εδώ ο Bond καλείται να επιβιώσει μονάχα απέναντι σε μια ταραντούλα, επιστρατευοντας την ψυχραιμία του. Μια αποστολή διόλου εύκολη καθώς ο Sir Sean Connery έτρεφε τεράστια φοβία απέναντι στις αράχνες! Τελικά ύστερα από μερικές αποτυχημένες απόπειρες ο σκηνοθέτης κατέφυγε σε stunt double για να ολοκληρώσει την σκηνή.

Ο Young απέδειξε ότι μπορούσε να μας δώσει μια μεγάλη εικόνα έχοντας στην διάθεση του ελάχιστα φράγκα και μέσα. Στα χέρια ενός άλλου σκηνοθέτη πιθανότατα ο Dr. No και το εργαστήριο του θα έμοιαζαν με κάποιο φτηνιάρικο σκηνικό από sci~fi B~Movie των 60s. Και όμως ο Young σου δίνει την ψευδαίσθηση ότι σε κάποιες στιγμές παρακολουθείς κάποιο “μπλοκμπαστερ” της εποχής! Στον αντίποδα τα πλάνα από την Τζαμάικα προσφέρουν στην ταινία και την ιστορία την αίσθηση του εξωτικού και ενισχύουν το κλίμα κατασκοπίας και περιπέτειας.

Ιδιαίτερα “εξωτική” αποδείχθηκε και η Ursula Andress που ως Honey Ryder μας χαρίζει ένα από τα πρώτα “Bond Girls” και μάλιστα ένα από τα πιο όμορφα και αξέχαστα στην ιστορία ολοκλήρου του franchise!

Μέχρι και σήμερα η σκηνή όπου αναδύεται από την θάλασσα σαγηνεύει και συναρπάζει τον θεατή. Αυτό το πλάνο εκτόξευσε κατακόρυφα την καριέρα της ηθοποιού. Βέβαια εδώ έχουμε την εμφάνιση και των πρώτων Campy στοιχείων που θα συνόδευαν το franchise για αρκετές δεκαετίες. Για να μας πείσει ο σκηνοθέτης ότι η Anderss είναι “τζαμαϊκανή” φρόντισε να καλύψει την επιδερμίδα της με σκούρο make~up και την φωνή της ντουμπλαρει η ηθοποιός Nikki Van Der Zyl. Γενικότερα το ντουμπλαρισμα των Bond Girls θα αποτελούσε αναπόσπαστο στοιχείο αρκετών από τον μετέπειτα ταινιών του 007.

Πέραν της ικανότητας του κατασκόπου να “ψαρεύει” γυναίκες παράλληλα ανακαλύπτουμε την αγάπη του για τα βότκα μαρτίνι, τις ικανότητες του στον τζόγο και την αδυναμία του σε αμάξια που είναι εξίσου κομψά και επικίνδυνα με τον ίδιο.

Στο ενδιάμεσο ο σκηνοθέτης μας μπάζει για πρώτη φορά στα γραφεία της MI6. Εκεί μας συστήνει στους Bernard Lee και Lois Maxwell που υποδύονται τον ψυχροπολεμικο “πατριάρχη M και την στωικη Miss Moneypenny.

Α επίσης αυτή η ταινία προσπάθησε να μας “πείσει” ότι ο Joseph Wiseman είναι… κατά το ήμισυ Κινέζος!

Το make~up που επιστρατευτηκε ώστε να αναδειχθούν οι “ασιατικές ρίζες” του Villain (που παράλληλα και διόλου τυχαία έχει και Γερμανικές ρίζες…) σήμερα εύκολα κατατάσσεται ως “Yellowface“. Μια σκηνοθετική τακτική που με τα σημερινά στάνταρ κρίνεται από “γελοία” μέχρι και “προσβλητική” και “ρατσιστική“. Αναλόγως με το ποσό ευαίσθητος είναι ο εκάστοτε θεατής επάνω σε τέτοια ζητήματα. Η σκληρή αλήθεια είναι ότι το DOCTOR NO προσφέρει άφθονα “πυρομαχικά” στους πολιτικά ορθους επικριτές του. Μιας και μεγάλο μέρος της πλοκής εκτυλίσσεται στην Τζαμάικα η πλειοψηφία των Henchmen του Dr. No είναι ντόπιοι και όλοι τους απεικονιζονται ως άβουλοι “υπηρέτες” του και είναι φίσκα στα στερεότυπα. Επίσης στην πορεία μαθαίνουμε ότι ο πανούργος Villain έχει κατασκευάσει μια ιστορία γύρω από έναν “δράκο” ώστε να αποτρέπει τους προληπτικούς ντόπιους από το να επισκέπτονται το νησί του! Προφανώς μιας και μιλάμε για ένα Bond Movie υπάρχουν άφθονες σεξουαλικες σκηνές, οφθαλμολουτρο και βία κατά των γυναικών.

Προσωπικά δεν με ενοχλεί τίποτε από τα παραπάνω. Ο Wiseman μας δίνει έναν μονοδιάστατο αλλά άκρως λειτουργικό Villain που μοιάζει βγαλμένος από comic των 60s. Ένας γνήσια σατανικός και ξιπασμενος Μπάσταρδος που διακοσμεί το εργαστήριο του με κλεμμένους πίνακες του Goya (σήμα κατατεθέν της S.P..E.C.T.R.E. να διακοσμεί τα λημέρια της με κλεμμένα και κλασσικά έργα τέχνης), υποφέρει από το σύμπλεγμα του Ναπολέοντα και που εξαιτίας ενός ατυχήματος κατέληξε να έχει μεταλλικά χέρια και που ανταγωνιζεται επάξια τον Bond στην ειρωνεία και τον κυνισμο!

Dr. No : I’m a member of SPECTRE.

James Bond : SPECTRE?

Dr. No : SPECTRE – Special Executive for Counter Intelligence, Terrorism, Revenge, Extortion. The four great cornerstones of power headed by the greatest brains in the world.

James Bond : Correction – criminal brains.

Dr. No : The successful criminal brain is always superior. It has to be.

Επίσης είναι ένα ψυχρό Κάθαρμα που δεν τραβάει το παραμικρό ζόρι να αφήσει τα τσιράκια του να “ψυχαγωγησουν” μια γυναίκα την οποία κρατάει αιχμάλωτη…

O Wiseman φρόντισε να εξελίξει τον χαρακτήρα του από ένα κακέκτυπο “του Fu Mancu με γάντζους στα χέρια”. Πάντως αρχικές επιλογές για τον ρόλο αποτέλεσαν οι Noel Coward και ο Max Von Sydow. Ο πρώτος αρνήθηκε στέλνοντας ένα τηλεγράφημα στον Broccoli στο οποίο έγραφε “DR. NO? NO! NO! NO!”… ενώ ο δεύτερος προτίμησε να παίξει… τον Ιησού στο The Greatest Story Ever Told! Στον αντίποδα ο ίδιος ο Fleming ήθελε στον ρόλο τον ξάδελφο του, Sir Christopher Lee. Ο τελευταίος θα έκανε την είσοδο του στην μυθολογία του 007 αρκετά χρόνια αργότερα και μέσα από το The Man With The Golden Gun φιλμ, ως Francisco Scaramanga

Όσον αφορά τα στερεότυπα και τις προκαταληψεις γύρω από τους Τζαμαικανους τα κρίνω απλά ως σημεία των (τότε) καιρών. Στην τελική ακόμη και στην Ελλάδα του σήμερα σε κάποια σημεία της χώρας εύκολα βρίσκεις ανθρώπους που πιστεύουν σε μύθους και παραμύθια!

Τώρα για το ζήτημα της βίας και του σεξ… Νομίζω ότι ταιριάζουν γάντι σε μια ιστορία που εκτυλίσσεται σε ένα Ψυχροπολεμικο σκηνικό και έχει να κάνει με κατασκοπία, macho πράκτορες και κρυφές σατανικες οργανώσεις που επιδιώκουν την παγκόσμια κυριαρχία.

Ναι ο Dr. No είναι σεξιστης και ρατσιστής. Αλλά έτσι οφείλει να είναι. Ιδού ένα γνήσιο “τέρας” μασκαρεμενο πίσω από το πέπλο της ευφυΐας και των καλών τρόπων.

Πάντως στο DOCTOR NO συναντάμε μια από τις λιγότερο macho εκδοχές του πράκτορα!

Μην έχοντας την υποχρέωση να ακολουθήσει το ύφος μιας προηγούμενης ταινίας και δίχως το βάρος ενός franchise επάνω στους ώμους του εδώ ο Bond μας φανερώνει αρκετά στοιχεία της θνητής του πλευράς. Μάλιστα σε μια σκηνή παρατηρούμε τα χέρια του να ιδρώνουν, φανερώνοντας μας έτσι την ύπαρξη του φόβου μέσα του.

Για να επιτευχθεί αυτή η ιδανική ισορροπία ανάμεσα στο φλεγμα, τον κυνισμο, την machila αλλά και την ανθρωπιά ήταν καθοριστικής σημασίας το casting του Sean Connery στον ρόλο του James Bond.

Αρχικά ο Fleming δεν γούσταρε καθόλου το casting του Sean Connery ως Bond καθώς θεωρούσε ότι λόγω καταγωγής αλλά και… κοινωνικής τάξης πήγαινε εντελώς κόντρα στον ήρωα του. Ο Broccoli όμως ξεχώρισε τον Connery ύστερα από μια προβολή του Darby O’Gill and The Little People φιλμ, του 1959, στο οποίο ο ηθοποιός προς το φινάλε έχει μια πολύ ζόρικη σεκάνς ξύλου απέναντι στον νταή ενός χωριού! Ο παραγωγός επέμενε στην επιλογή του Connery πάρα το γεγονός ότι το στούντιο ήθελε να κάνει casting κάποιον “αστέρα” της εποχής και δικαιώθηκε απόλυτα για το πείσμα του. Πάντως ο Broccoli και οι συνεργάτες του έστησαν ένα fake casting (ΟΧΙ σαν και αυτά που πετυχαίνεις σε πορνογραφικά sites!) καθαρά για λόγους promotion της ταινίας τους. “Νικητής” από την όλη διαδικασία βγήκε κάποιο μοντέλο ονόματι Peter Anthony και που ενώ εμφανισιακά κόλλαγε με τον ρόλο από πλευράς υποκριτικής ικανότητας δεν φτουραγε καθόλου!

Στο DOCTOR NO ένας σχετικά άγνωστος και στα 32 του Sean Connery, με το μαλλί του να έχει ξεκινήσει να αραιώνει και να φοράει προσθετικα κατόρθωσε να αναθεωρήσει την εικόνα που είχε το κοινό γύρω από τους “Action Ήρωες” και χάρισε στο σινεμά έναν από τους πιο γοητευτικους, εμβληματικους και εμπορικά επιτυχημένους χαρακτήρες του.

Στο DOCTOR NO η περίφημη ατάκα “Bond… James Bond”, παρά την κοινή πεποίθηση, δεν είναι η πρώτη που ξεστομίζει ο ήρωας στην ταινία...

Όμως ήταν αυτή που θα έμενε μαζί μας για τα επόμενα (σχεδόν) εξήντα χρόνια!

Βγαίνοντας στις αίθουσες, τον Οκτώβρη του 1962, το DOCTOR NO αποπλάνησε το Box Office (βγάζοντας σχεδόν 60 εκατομμύρια σε εισπράξεις) και τους θεατές και σκότωσε εν ψυχρώ τους κριτικούς που αποπειραθηκαν, μάταια, να δολοφονησουν το φιλμ. Διάολε την σκαπουλαρε ακόμη και από το… Βατικανό που “στιγμάτισε” την ταινία ως :

“Α dangerous mixture of violence, vulgarity, sadism and sex.”

Μόλις έναν χρόνο αργότερα το From Russia with Love θα έβγαινε στις αίθουσες, έχοντας το διπλάσιο μπάτζετ αλλά και ποιότητα.

Η εποχή όπου τα Bond Movies θα τελείωνα με την επισήμανση “JAMES BOND WILL RETURN…” είχε μόλις ξεκινήσει…

Υ. Γ. Ο πίνακας που βλέπουμε στο φιλμ, και που κεντρίζει το ενδιαφέρον του 007, είναι όντως αντίγραφο ενός πίνακα του Γκόγια που απεικονίζει τον Δούκα του Γουελινγκτον και που εκείνη την εποχή είχε κλαπεί από την εθνική πινακοθήκη του Λονδίνου. Τελικά βρέθηκε απλά όχι στο λημέρι κάποιου τρελού επιστήμονα αλλά στα χέρια ενός πρώην οδηγού λεωφορείου που τον έκλεψε ως ένδειξη διαμαρτυρίας απέναντι στις περικοπές συντάξεων!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: