To JOJO RABBIT με έκανε να θέλω να ενταχθώ στην Χιτλερική Νεολαία…

by Αντρέι Κοτσεργκίν

Πριν ξεκινήσουμε ας ξεμπερδεύουμε με τα ‘διαδικαστικά‘…

Τελικά έχει το δικαίωμα ένας καλλιτέχνης να αντιμετωπίζει σοβαρά και πάντοτε επίκαιρα ζητήματα, όπως είναι ο Φασισμός, επιστρατεύοντας την σάτιρα ?

Για μένα η απάντηση είναι προφανής :

Διάολε φυσικά και το έχει.

Η σάτιρα σε πολλές περιπτώσεις αποτελεί την πιο εύστοχη κριτική απέναντι σε τέτοια ζητήματα. Και σε μια εποχή όπου το σινεμά κατακλύζεται από μια σωρεία ‘σοβαρών και αντιρατσιστικών’ ταινιών που η πλειοψηφία τους το μόνο που κάνει είναι να ξεπατικώνει τα μελοδραματικά μηνύματα του AMERICAN HISTORY X προσωπικά θα προτιμήσω χίλιες φορές να αφεθώ στην καυστική σάτιρα παρά στο χιλιοειπωμένο δράμα.

Στο JOJO RABBIT ο Taika Waititi μας δείχνει ότι πέρα από ευρηματικός ‘φαρσέρ‘ (ύστερα από την φαρσοκωμωδία του THOR : RAGNAROK ), μπορεί άνετα να λειτουργήσει αποτελεσματικά και σαν ένας ‘σατιρικός ποιητής’ της μεγάλης οθόνης. Μονάχα που εκεί που στο RAGNAROK ο δημιουργός μας ανάγκασε να γελάμε μπροστά στο χείλος μιας μυθοπλαστικής καταστροφής εδώ μας δημιουργεί σαφώς πιο γλυκόπικρα συναισθήματα στα πλαίσια ίσως της πιο φριχτής εποχής της ιστορίας του είδους μας.

Μια εποχή που ενώ εδώ αποδίδεται πολλές φορές με ρομαντικό τρόπο στο τέλος ο άνθρωπος που την καταγράφει ποτέ του δεν θα σου επιτρέψει ως θεατής να στρέψεις την προσοχή σου αποκλειστικά στην ομορφιά και την ανεμελιά της , ξεχνώντας έτσι την αδιανόητη σκληράδα και την φρίκη που την κυκλώνουν συνεχώς…

Στο JOJO RABBIT γνωρίζουμε τον Jojo, ένα δεκάχρονο αγόρι που τρέφει έναν αχαλίνωτο θαυμασμό για τον …Ναζισμό. Ο Jojo μπαίνει στην Χιτλερική Νεολαία έχοντας την επιθυμία να αποδείξει την αξία του στον Φύρερ , να βελτιώσει τους ‘Heil Hitler’ χαιρετισμούς του αλλά και να μάθει περισσότερα πράγματα γύρω από τους ‘βρωμερούς και μοχθηρούς’ Εβραίους που με την αθέατη παρουσία τους απειλούν την ευημερία ολόκληρου του Γερμανικού έθνους.

O Jojo θα πάει σε μια ‘εκπαιδευτική κατασκήνωση’ της Νεολαίας του Χίτλερ έχοντας την πρόθεση να γίνει ο ‘καλύτερος Ναζί’ όμως τα πράγματα δεν θα εξελιχθούν όπως τα σχεδίαζε. Ο πιτσιρικάς θα αποτύχει οικτρά σε μια από τις δοκιμασίες του Ράιχ και θα γελοιοποιηθεί από τους άριους ‘συντρόφους‘ του οι οποίοι θα του προσδώσουν το ντροπιαστικό παρατσούκλι ‘ο λαγός

Ατιμασμένος και πληγωμένος ο Jojo επιστρέφει σπίτι του μόνο και μόνο για να κλονιστεί από την ανακάλυψη ότι μια νεαρή Εβραία κρύβεται ανάμεσα στους τοίχους του σπιτιού του. Όμως ο μικρός θιασώτης του Ναζισμού κατορθώνει να διατηρήσει το κουράγιο του απέναντι στην ‘βρωμερή και μοχθηρή’ Εβραϊκή παρουσία που μολύνει το σπίτι του και απειλεί την οικογενειακή του γαλήνη !

Το κουράγιο του Jojo διατηρείται μέσα του χάρη στην συμπαράσταση του φανταστικού φίλου που έχει πλάσει ο πιτσιρικάς :

Τον πανίσχυρο και ηρωικό Αδόλφο Χίτλερ

Β’ Παγκόσμιος, Ναζισμός και Χίτλερ.

Το παραπάνω τρίπτυχο έχει εξερευνηθεί και μελετηθεί τόσο πολύ στον κινηματογράφο που πλέον το να βγει μια ταινία που θα έχει στηθεί γύρω από αυτά και που δεν θα φαντάζει ως ένα ακόμη κλισέ φαντάζει ως μια ύψιστη δοκιμασία για έναν σκηνοθέτη που όντως θέλει κάτι να πει στο κοινό του και όχι απλά να προκαλέσει και να πουλήσει συναίσθημα.

Ο Taika Waititi αντλεί εδώ έμπνευση από ταινίες όπως το εξωφρενικά σατιρικό DR. STRANGELOVE του Stanley Kubrick, από καρτούν τύπου RUGRATS τα οποία εξυμνούσαν την παιδική φαντασία αλλά και από τις ίδιες του τις ρίζες ώστε να συνθέσει μια πολιτική αλληγορία και ένα υβρίδιο ανάμεσα στην σκληρή πραγματικότητα και την αχαλίνωτη φαντασία το οποίο θα προκαλέσει και θα διχάσει το κοινό .

Μέσα από μια ευρηματική και στιλάτη σκηνοθεσία αλλά και από ένα άρτιο , όλων των ηλικιών, cast το JOJO RABBIT θα σε ρίξει αρχικά σε ένα κρεσέντο γέλιου ώστε στην συνέχεια να σε βυθίσει σε μια γλυκόπικρη μελαγχολία. Ο σκηνοθέτης ισορροπεί επιδέξια ανάμεσα στο χιούμορ, την σάτιρα και το δράμα και με μαστόρικο τρόπο συνδυάζει πολλές ιδέες και διαφορετικά στιλ.

Ο νεαρός Roman Griffin Davis συνεχίζει την παράδοση που θέλει το Hollywood να βγάζει ταλαντούχους πιτσιρικάδες ηθοποιούς και ο Waititi μέσα από τα φαντασιόπληκτα μάτια του μικρού μας θυμίζει όλη την σκληράδα, την φρίκη αλλά και την ματαιότητα που διέκριναν τις περισσότερες πτυχές του Β’Παγκόσμιου Πολέμου. Στον αντίποδα η Scarlet Johansson , στον ρόλο της μάνας του αγοριού, λειτουργεί ως μια ‘ιντελεκτουάλ‘ πηγή καλοσύνης και ελπίδας που όμως δεν φαίνεται να ταιριάζει με το μονίμως μπαρουτοκαπνισμένο σκηνικό της εποχής. Αντίθετα ο πολεμοχαρής και κυνικός Sam Rockwell ενώ αρχικά δείχνει να ταιριάζει τόσο ιδανικά σε αυτό το σκηνικό, με τον ίδιο τρόπο που μια ξιφολόγχη εφαρμόζει σε ένα τουφέκι, στο τέλος σου βγάζει μια καταπιεσμένη διαφορετικότητα που μας θυμίζει ότι σε κάποιες εποχές και υπό κάποια καθεστώτα ένας άνθρωπος ποτέ του δεν θα μπορεί να είναι ο πραγματικός του εαυτός. Στο ενδιάμεσο έχουμε και την Thomasin McKenzie να ενσαρκώνει με, ουσιώδη, ειρωνεία το αβάσταχτο βάρος που έχουν να σηκώσουν οι Εβραίοι σε μια εποχή απόλυτου παραλογισμού , αδικίας και φρίκης…

Και τέλος έχουμε φυσικά και τον απόλυτο ‘σταρ‘ της ταινίας :

Τον Αδόλφο Χίτλερ του Taika Waititi !

H απεικόνιση που κάνει ο σκηνοθέτης σε ένα από τα χειρότερα Καθάρματα της ιστορίας μας ίσως ξενίσει και εξοργίσει αρκετούς θεατές. Ο Waititi αποδίδει τον Χίτλερ σαν μια καρικατούρα που συνεχώς προτρέπει τον ελπιδοφόρο Jojo να συντρίψει την Εβραϊκή Απειλή κερδίζοντας έτσι δικαιωματικά μια θέση στον στενό κύκλο του. Προσωπικά για μένα αυτή η παρουσίαση του Hitler είναι απόλυτα ευπρόσδεκτη και λειτουργεί ως μια φρέσκια πνοή ζωής όσον αφορά την κινηματογραφική του παρουσία. Ο Χίτλερ εξωτερικά ανέκαθεν φάνταζε ως μια ‘καρικατούρα‘ που όμως στα σωθικά της έκρυβε ένα αδιανόητο και παράλογο μίσος. Ο Waititi εδώ εστιάζει στην εικόνα της καρικατούρας καθώς η ιστορία του εξιστορείται μέσα από τα μάτια ενός δεκάχρονου που έχει πλάσει ως τον ‘ιδανικό του φίλο’ μια εκδοχή του Χίτλερ. Και όμως το αστείο της υπόθεσης ποτέ δεν επισκιάζει την σοβαρότητα και την αξία των μηνυμάτων της ταινίας. Ο ‘Superhero Χίτλερ ‘ του Jojo σε ορισμένες περιπτώσεις προβαίνει σε κάποια ξεσπάσματα τα οποία μας αποκαλύπτουν την σαπίλα που κρύβεται μέσα του.

Όμως εκεί που βρίσκονται τα πιο σημαντικά και εύστοχα μηνύματα της σάτιρας του Waititi είναι στις σκηνές όπου ο δικτάτορας / φίλος του Jojo τον εμψυχώνει βγάζοντας κάποιον από τους περίφημους λόγους του…

O Waititi ερμηνεύει Χίτλερ επιστρατεύοντας μια απαράμιλλη γραφικότητα η οποία όμως ταιριάζει ιδανικά επάνω στον χαρακτήρα του. Ο ίδιος ο Χίτλερ επιστράτευε μια εκκεντρική παρουσία εξασφαλίζοντας με αυτό τον τρόπο την προσοχή του κοινού στις ομιλίες του. Ο άντρας αυτός έδινε απόλυτη βάση στην γλώσσα του σώματος και στο μουστάκι του μιας και για εκείνον ήταν μερικά ακόμη ‘εργαλεία‘ που θα του παρείχαν δύναμη και πειθώ.

Εξίσου γραφική είναι και η απεικόνιση που κάνει ο σκηνοθέτης στον ίδιο τον πόλεμο. Εδώ η μάχη από ένα απλό σκηνικό φρίκης εξελίσσεται σε κάτι που θυμίζει μια ‘ροκ συναυλία’ που τόσο οι καλλιτέχνες όσο και οι θεατές της ‘ξέφυγαν‘ ολοκληρωτικά με αποτέλεσμα να προβούν σε έναν βίαιο παροξυσμό.

Και όμως παρά όλη του την υπερβολή ο Waititi αρνείται πεισματικά να μας παρουσιάσει την πλειοψηφία των Ναζί ως κινηματογραφικά ‘τέρατα’ ή σαν τίποτε Villains βγαλμένους από τις σελίδες ενός comic τύπου CAPTAIN AMERICA. Οι Ναζί του Waititi πάντοτε διατηρούν την θνητότητα τους ώστε να λειτουργούν συνεχώς ως η κρίσιμη υπενθύμιση μιας πραγματικότητας :

Οι Ναζί ΔΕΝ ήταν απόκοσμα και μοχθηρά τέρατα που ξεβράστηκαν στον κόσμο μας μέσα από κάποια άλλη διάσταση ή την ίδια την Κόλαση. Ήταν άνθρωποι ακριβώς όπως είμαστε και εμείς μονάχα που η αντίληψη τους για τον κόσμο, και το πως πρέπει να λειτουργεί αυτός, διαστρεβλώθηκε με τον χειρότερο τρόπο μέσω της πειθούς ενός μοχθηρού, και ίσως και παρανοϊκού, άντρα…

‘When you think about it, Adolf Hitler was the first Pop Star…’

Πριν από χρόνια ένας άλλος σπουδαίος προβοκάτορας της τέχνης, ο David Bowie, ξεστόμισε την παραπάνω ατακάρα δημιουργώντας έναν μικρό παροξυσμό στην κοινωνία γύρω του. Στο JOJO RABBIT o Waititi παίρνει αυτή την ατάκα και την εξελίσσει σε μια γλυκόπικρη και ευρηματική κινηματογραφική εμπειρία.

Και μπορεί οι δυο αυτοί καλλιτέχνες να επιστράτευσαν διαφορετικά είδη τέχνης και τρόπους ώστε να εκφράσουν όλα όσα κουβαλούσαν και κουβαλούν μέσα τους όμως στην τελική το μήνυμα τους είναι ακριβώς το ίδιο :

Ναι ο Χίτλερ ήταν ένας απόλυτος ‘σταρ’ της εποχής του.

Ο ολότελα προβληματικός και επικίνδυνος αυτός άντρας αφού απέτυχε να εκπληρώσει το όνειρο του να γίνει ζωγράφος στην συνέχεια επέλεξε να δημιουργήσει ένα ολότελα διαφορετικό , ακραίο , σκληρό και αποκρουστικό είδος ‘τέχνης‘. Και όπως κάθε αληθινή τέχνη έτσι και η ‘τέχνη’ του Αδόλφου Χίτλερ βρήκε τους θαυμαστές και τους εκτιμητές της.

Στο JOJO RABBIT o Taika Waititi σατιρίζει πολλά πράγματα και καταστάσεις γύρω από τον Β’Παγκόσμιο , τις ιδεολογίες του Ναζισμού και τις διδαχές του Χίτλερ όμως στο φινάλε η πιο καυστική κριτική του στοχεύει αποκλειστικά σε εμάς τους ίδιους. Στοχεύει την ακόρεστη μανία μας να βρίσκουμε ‘σύμβολα‘ , ‘είδωλα‘ , ‘πρότυπα‘ και ‘υπέρλαμπρους αστέρες‘ ακόμη και μέσα στις πιο σκοτεινές ψυχές. Ψυχές όπου δεν εντοπίζεται μέσα τους έστω και το πιο μικρό ‘φως‘. Και σαν μην έφτανε αυτό έχουμε και την τάση να βλέπουμε αυτούς τους ανθρώπους ως κάτι το κοντινό σε εμάς, κάτι που παίζει καθοριστικό ρόλο στις ζωές μας. Μια απόλυτη και αστεία πλάνη…

Στην τελική το μεγαλύτερο έγκλημα του Β’Παγκόσμιου και του Ναζισμού δεν είναι όλα όσα είπε και έκανε ο Χίτλερ αλλά το ότι τόσα εκατομμύρια άνθρωποι έκατσαν να ακούσουν και να πάρουν στα σοβαρά μια τόσο γελοία ‘καρικατούρα‘ και στην συνέχεια βρήκαν μια ‘λογική‘ και έναν ‘σκοπό‘ μέσα από τις ομιλίες ακρότητας, μίσους και παράνοιας που ξεστόμιζε αυτή η καρικατούρα…

Στην πρώτη πράξη του JOJO RABBIT o Taika Waititi παρουσιάζει την ναζιστική του κατασκήνωση ως έναν συναρπαστικό και περιπετειώδη ‘παιδότοπο‘ επειδή έτσι ακριβώς τον παρουσίαζαν κάποτε οι Ναζί στην νεολαία ενός ολόκληρου έθνους. Ένα μέρος που θα σε εξέλισσε από απλό παιδί σε έναν αξιοθαύμαστο και γνήσιο ‘ήρωα‘, σε ένα ‘καμάρι του έθνους’. Ένα μέρος όπου θα ήσουν κάποιος σημαντικός όχι λόγω των γνώσεων σου ή των ικανοτήτων σου αλλά μόνο και μόνο επειδή μπορούσες να μισήσεις αποτελεσματικά και δίχως αιτία κάποιον άλλο άνθρωπο. Ένα μέρος που σου έδινε την ψευδαίσθηση ότι όφειλες να ενταχθείς πάση θυσία σε αυτό και τις αρχές του. Στην πραγματικότητα αυτά τα μέρη ήταν εργοστάσια παραγωγής μίσους τα οποία αφού επεξεργάζονταν την νεολαία, και ξερίζωναν μεθοδικά από μέσα τους κάθε πιθανότητα για λογική, αμφισβήτηση και συμπόνοια , στην συνέχεια τα διαστρέβλωναν σε ακούραστα και πειθήνια γρανάζια μιας μοχθηρής μηχανής.

Και ναι μπορεί το Ράιχ να ‘πέθανε‘ , τουλάχιστον με την επιβλητική μορφή που το γνωρίσαμε κάποτε, όμως οι τοξικές διδαχές του παραμένουν ακλόνητες σε αρκετές γωνίες της κοινωνίας μας και υπό διαφορετικές εκδοχές. Μπορεί για αυτό και ο ‘Ναζί εκπαιδευτής / ομαδάρχης’ Sam Rockwell εδώ να μην μπαίνει ποτέ του στον κόπο να υιοθετήσει μια πειστική Γερμανική προφορά. Στο τέλος παρά την ήττα του ο Χίτλερ πρόλαβε να ρίξει την τελική δαγκωνιά του και να στάξει στον κόσμο μας ένα δηλητήριο τόσο ισχυρό που ίσως και δεν θα μπορέσουμε ποτέ μας να το ξεριζώσουμε από μέσα μας.

Όμως όσο υπάρχουν ταινίες όπως το JOJO RABBIT του Taika Waititi η ελπίδα θα παραμένει ζωντανή. Εδώ ο Waititi αρχικά σε κάνει σχεδόν να θες να ενταχθείς στην υπέρλαμπρη Χιτλερική Νεολαία μόνο και μόνο ώστε στην συνέχεια να σε αναγκάσει να συνειδητοποιήσεις σε τι πλάνη βρισκόσουν και το πόσο ανόητο είναι να ακολουθείς τυφλά τις διδαχές και τις εντολές ανθρώπων που όσο και αν εκτεθούν δημόσια στο τέλος ποτέ τους δεν θα γνωρίζεις τι σκατά κουβαλούν μέσα στις ψυχές τους…

Το JOJO RABBIT είναι μια άρτια κινηματογραφική ‘προπαγάνδα‘ του σκηνοθέτη που έχει ως σκοπό να μας προβληματίσει γύρω από την διαχρονική μαλακία που μας μαστίζει ως είδος αλλά και την αδυναμία που έχουμε να κλείσουμε τα αυτιά στις έξω σειρήνες και απλά να κάτσουμε να ακούσουμε όλα εκείνα που μας λένε τα πρόσωπα που πραγματικά έχουν κάποια αξία για εμάς αλλά πάνω απ’όλα η ίδια μας η καρδιά.

Βαθμολογία : Στο JOJO RABBIT ο Taika Waititi ρίχνει μια στιβαρή κλωτσιά όχι μονάχα στον Αδόλφο Χίτλερ αλλά και απέναντι στην διαχρονική ηλιθιότητα που μαστίζει το ανθρώπινο είδος…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

Create your website with WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: