ZARDOZ : Τι ήθελε τελικά να μας πει το μεγάλο, πέτρινο και ιπτάμενο, κεφάλι του John Boorman ?

by Αντρέι Κοτσεργκίν

‘The Gun Is Good. The penis is evil. The penis shoots seeds, and makes new life, and poisons the earth with a plague of men, as once it was. But the gun shoots death, and purifies the earth of the filth of brutals. Go forth and kill!’

Το τεράστιο , ιπτάμενο και πέτρινο , κεφάλι που ακούει στο όνομα ‘Zardoz‘ αφού ξεστομίσει τις ιερές διδαχές του επάνω στους αιμοδιψείς αγριάνθρωπους που βρίσκονται από κάτω του και το ακούνε ευλαβικά στην συνέχεια ξερνάει ένα ολόκληρο φορτίο από καραμπίνες και περίστροφα επάνω τους…

To έτος 2293 ο Πλανήτης Γη έχει χωριστεί σε δυο πληθυσμούς :

Στους αθάνατους ‘Eternals‘ και στους θνητούς ‘Brutals‘.

Οι πρώτοι ζουν μέσα στην χλίδα αλλά και την απόλυτη ματαιότητα. Η αθανασία έχει αρχίσει να εκφυλίζει αισθητά το μυαλό και τον ψυχισμό των Eternals . Στον αντίποδα οι Brutals κατοικούν σε μια Wasteland και περνούν τις μέρες τους καλλιεργώντας τρόφιμα και αγαθά για λογαριασμό των Eternals.

Ανάμεσα στις δυο φυλές υπάρχει μονάχα ένας ‘ συνδετικός κρίκος’, το ιπτάμενο κεφάλι που εφοδιάζει μια ομάδα από Brutals με όπλα και πυρομαχικά και τους διατάζει να εξολοθρεύουν άλλες φυλές από Brutals και να απέχουν από το σεξ ώστε να μην διαταραχθεί ξανά η ‘ ισορροπία‘ του πλανήτη.

Από την εισαγωγή κιόλας του ZARDOZ εύκολα ένας θεατής καταλαβαίνει ότι ετοιμάζεται να παρακολουθήσει μια από τις πιο τριπαρισμένες και WTF ?! ταινίες που θα παιχτούν στην οθόνη του. Και όμως μέσα από την όλη τρέλα και τον σουρεαλισμό ο σκηνοθέτης John Boorman κάπως τα καταφέρνει και μας θυμίζει ακριβώς το πως λειτουργούσε, λειτουργεί αλλά και θα λειτουργεί (?) στο μέλλον η ανθρώπινη κοινωνία.

Όπλα, αγαθά, έλεγχος και εκκαθαρίσεις πληθυσμών, πλουτοκρατία, βίαιες επαναστάσεις και ξανά από την αρχή…

Ο σκηνοθέτης μπορεί οπτικά να έχει απογειωθεί εδώ πέρα από τα όρια της ρεαλιστικής επιστημονικής φαντασίας και της κοινής λογικής όμως μπορεί και μας λέει κάποιες πολύ προσγειωμένες και απόλυτα γήινες αλήθειες.

Τουλάχιστον στα πρώτα λεπτά της ταινίας του μιας και όσο περνάει ο χρόνος μας γίνεται ξεκάθαρο ότι το ZARDOZ είναι μια ταινία που σφυρηλατήθηκε υπό την αλόγιστη κατανάλωση LSD και κοκαΐνης !

Φυσικά οι καταχρήσεις πάντα θα έχουν και ένα τίμημα και εδώ εκείνος που το πλήρωσε ήταν ο Sir Sean Connery που παίρνοντας την σκληρή αλλά και τίμια απόφαση να αφήσει το πανάκριβο κοστούμι του 007 βρέθηκε ξαφνικά να ‘ κολυμπάει‘ στον απόλυτο παραλογισμό του Sci-Fi και μάλιστα έχοντας και την ανάλογη ενδυμασία

Τι ΣΚΑΤΑ γύρευε ένας ‘James Bond’ σε μια ταινία όπως είναι το ZARDOZ ?

Πολύ απλά πάλευε να βγάλει ένα ‘ μεροκάματο‘.

Ύστερα από το DIAMONDS ARE FOREVER του 1971 o Sir Sean Connery ζορίζονταν αρκετά στο να βρει ρόλους. Ναι η απόλυτη ταύτιση ανάμεσα σε έναν ηθοποιό και σε κάποιον δημοφιλή χαρακτήρα καμία φορά έχει και αρνητικές συνέπειες για τον ηθοποιό. Και κάπως έτσι ο Connery δέχτηκε να παίξει στο ZARDOZ λαμβάνοντας ως αμοιβή μόλις 200 χιλιάρικα δολάρια.

Αρκούσε αυτό το ποσό ώστε να ξεπλύνει την ντροπή του εμβληματικού ηθοποιού ενώ εκείνος φορούσε έναν ‘ φουτουριστικό μαγιό ‘ ?

Ίσως και να αρκούσε αλλά πραγματικά αμφιβάλω αν μπορούμε να ισχυριστούμε το ίδιο και για την σκηνή όπου ο 007 αναγκάστηκε να ντυθεί…νύφη !

Πάντως ο Sir Sean Connery παρά την αμηχανία που ένιωθε σχετικά με την παραπάνω σκηνή παράλληλα φρόντισε να επωφεληθεί όσο περισσότερο γινόταν από αυτή την παραγωγή. Αρκετές από τις γυναίκες ηθοποιούς του ZARDOZ αργότερα ισχυρίστηκαν ότι ο συνάδελφος τους αρέσκονταν στο να τραβάει σε μάκρος τις σεξουαλικές σκηνές μεταξύ τους για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από ότι απαιτούσε ο σκηνοθέτης. Μάλιστα μια ανώνυμη πηγή μέσα από την παραγωγή υποστήριζε τότε ότι ο Sean Connery απαίτησε από το στούντιο τότε να ‘ διευκολύνει‘ τις σεξουαλικές του δραστηριότητες απέναντι στις γυναίκες συναδέλφους…

Επίσης ο Connery έψησε και τον σκηνοθέτη του να μην προσλάβει έναν οδηγό ώστε να τον μεταφέρει στα σκηνικά και τις τοποθεσίες της ταινίας, που γυρίστηκε στην Ιρλανδία δίπλα από το σπίτι του Boorman , και αντίθετα συμφώνησαν να μοιραστούν τις...300 λίρες που είχε θέσει ως έξοδο η παραγωγή για τις ημερήσιες διαδρομές του πρωταγωνιστή ! Στο ενδιάμεσο ο σκηνοθέτης γλίτωσε και μερικά φράγκα επιστρατεύοντας ως κομπάρσους και κασκαντέρ κάτι Ιρλανδούς τσιγγάνους που κατοικούσαν στην περιοχή και που ήταν απόλυτα πρόθυμοι να δουλέψουν για ένα πιάτο φαγητό. Μάλιστα ο Boorman υποστήριξε ότι οι άνθρωποι αυτοί αποτέλεσαν τους πιο συνεπείς και αξιόλογους συνεργάτες που είχε ποτέ του !

Αν κρίνουμε με βάση αυτή του την συμπεριφορά ίσως τελικά να άξιζε στον Sir Sean Connery ένα ZARDOZ ! Ο σκηνοθέτης John Boorman μυρίστηκε την ανάγκη του πρωταγωνιστή του για ‘μεροκάματο‘ και φρόντισε να την εκμεταλλευτεί στο έπακρο.

Σε αυτό το φιλμ ο Sir Sean Connery ίσως και να βίωσε το απόλυτο τσαλάκωμα τόσο της καριέρας του όσο και της φυσιογνωμίας που έχτιζε με τόσο κόπο για χρόνια ολόκληρα μέσα από τα Bond φίλμς του.

Τι διαπραγματεύεται το ZARDOZ ?

Εδώ μονάχα εικασίες μπορούμε να κάνουμε…

Ο ίδιος ο σκηνοθέτης έχει κάνει την εξής δήλωση γύρω από το νόημα της ταινίας του :

‘In a society where people live forever there’s clearly no reason or need for children, and therefore does sexuality disappear, does the sexual urge no longer function.’

Τώρα τι ακριβώς σημαίνει αυτό ειλικρινά θα σας γελάσω καλοί μου αναγνώστες…

Η εισαγωγή της ταινίας είναι ίσως και το πιο κατανοητό κομμάτι της και αυτό επειδή ήταν το στούντιο που επέμενε να την ‘ στριμώξει‘ ο σκηνοθέτης μπας και η ‘ πλοκή‘ γίνει κάπως προσιτή στο ανυποψίαστο κοινό της εποχής.

Στην πραγματικότητα ίσως ούτε καν ο ίδιος ο Boorman να μην γνώριζε τι ακριβώς ήθελε να χτίσει με το ZARDOZ. Το φιλμ αυτό ουσιαστικά ‘ γεννήθηκε‘ μέσα από τα αποκαΐδια μιας άλλης ταινίας που δεν βρήκε ποτέ τον δρόμο της επάνω στο πανί. Στα 70s o John Boorman ήταν έτοιμος να γυρίσει μια κινηματογραφική μεταφορά της νουβέλας Lord of The Rings για λογαριασμό της United Artists. Το πρότζεκτ τελικά δεν ευδοκίμησε όμως η ανάγκη της δημιουργίας ενός ‘ παράξενου και νέου κόσμου’ συνέχισε να καίει τα σωθικά του σκηνοθέτη.

Και κάπως έτσι ο John Boorman ξεκίνησε να πλάθει τον κόσμο του ZARDOZ έχοντας στην διάθεση του ένα μπάτζετ γύρω στο 1,5 εκατομμύρια δολάρια, έναν ‘ πεινασμένο‘ πρωταγωνιστή, μια χούφτα από σκόρπιες ιδέες και πιθανότατα μια μεγάλη ποσότητα ναρκωτικών ουσιών

Οπτικά το ZARDOZ αποτελεί ένα τεράστιο παράδοξο του σινεμά. Σε πολλές εκφάνσεις του φαντάζει φτηνιάρικο , θεοπάλαβο και γελοίο όμως σε άλλες πάλι σου βγάζει μια επιβλητικότητα και μια αρκετά γοητευτική ψυχεδέλεια.

Όμως είναι στο επίπεδο της θεματολογίας που τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο παράδοξα και περίπλοκα…

Στο ZARDOZ o Boorman κάτι πάει να μας πει γύρω από τον αυτοκαταστροφικό ανδρισμό, την σεξουαλικότητα, τις θρησκείες αλλά και την αιώνια πάλη των τάξεων. Εδώ οι αθάνατοι και πλούσιοι ‘Eternals’ μπορεί να περιφρονούν τους θνητούς και βάρβαρους ‘Brutals’ αλλά ταυτόχρονα τους έχουν και απόλυτη ανάγκη ώστε να διασφαλίζουν την ευημερία τους. Η σύνδεση αυτή προφανώς λειτουργεί και αντίστροφα.

Καθώς ο ‘Zed‘ του Sean Connery μια μέρα αποφασίζει να ‘μπαρκάρει‘ λαθραία μέσα στο τεράστιο κεφάλι ‘ZARDOZ‘ και να ρίξει μια ματιά στο τι συμβαίνει στον κόσμο πέρα από την Wasteland που γνωρίζει τα πάντα μέσα του θα ανατραπούν !

Ο Boorman περνάει τον αιμοδιψή βάρβαρο του από διάφορα στάδια συνειδητοποίησης. Τον θέτει αιχμάλωτο μιας ομάδας επιστημόνων , που αποτελείται από ασέξουαλ γυναίκες, και τον αναγκάζει να δει ένα μοντάζ από ‘ επιστημονικές ταινίες‘ στις οποίες πληθωρικές γυναίκες παλεύουν μεταξύ τους μέσα στην λάσπη. Στην συνέχεια του δείχνει ότι η ‘ ουτοπία‘ των ‘Αθάνατων‘ κρύβει μέσα της αρκετή ματαιότητα και σαπίλα. Οι τύποι αυτοί έχουν την δύναμη της τηλεπάθειας και όταν πιάσουν κάποιο μέλος της κάστας να κάνει τις ‘ λάθος‘ σκέψεις φροντίζουν να ‘ γεράσουν‘ τους παραβάτες στο σημείο της …άνοιας. Ουσιαστικά ο σκηνοθέτης πάει να μας πει ότι οι πολιτισμένοι ‘αθάνατοι’ στην πραγματικότητα είναι ακριβώς τα ίδια σκατά με τους βάρβαρους που σφάζονται μεταξύ τους κάτω στην Wasteland. Μονάχα που το κάνουν με έναν όχι τόσο φανερά βίαιο τρόπο…

O Boorman μάλλον πασχίζει να χτίσει μια αλληγορία για τον  φιλελευθερισμό της Αμερικής των 60s και το δικαίωμα που έχει ένας άντρας επάνω στην ελευθερία του . Μας δείχνει ότι στο ‘ μέλλον‘ οι προνομιούχοι θα απολαμβάνουν όλα τους τα προνόμια μέσα σε ουτοπίες – ‘ φούσκες’ ενώ οι υπόλοιποι θα μοχθούμε και θα πετσοκόβουμε ο ένας τον άλλον σε ερημότοπους υπό τις ευλογίες των πρώτων. Αλλά και οι ‘ αθάνατοι’ δεν ξεφεύγουν από τα προβλήματα τους. Μια κάστα από αυτούς επηρεασμένη από την ιδιότητα της αθανασίας αρχίζει να αντιμετωπίζει τα πάντα με μια απόλυτη απάθεια. Όσοι πάλι αδυνατούν να αποδεχτούν το χάρισμα και τα προνόμια της ‘αθανασίας’ καταλήγουν να φυτοζωούν σε ένα φουτουριστικό ‘ γηροκομείο‘ που είναι λες και το διευθύνει ο David Lynch ! Κάπου ανάμεσα σε όλη την παράνοια και την ματαιότητα κάνει την εμφάνιση του ο συγχυσμένος , πολεμοχαρής και μονίμως καυλωμένος ‘βάρβαρος‘ Zed και φυσικά δεν θα αργήσει να εξελιχθεί σε αντικείμενο μελέτης για τους βαριεστημένους Eternals. Από την μεριά του ο Zed αποδεικνύεται ένας εξαιρετικά ευρηματικός και αποφασισμένος ‘βάρβαρος’. Ο άντρας αυτός ξεζουμίζει όλη την γνώση που μπορεί να λάβει από τους ‘ ανωτέρους του’ και στην συνέχεια την στρέφει εναντίον τους.

Και πως θα μπορούσε να τελειώσει όλο αυτό το σκηνικό ?

Μα φυσικά με ένα πατροπαράδοτο αιματοκύλισμα …

Ο Zed προς το φινάλε αποφασίζει ότι η εκδίκηση ίσως τελικά να μην είναι αυτό που πραγματικά επιθυμεί.

Έχοντας μορφωθεί και εξελιχθεί συνειδητοποιεί ότι έχει κουραστεί από όλο το φονικό και τα γαμήσια όμως πλέον είναι πολύ αργά. Οι βάρβαροι σύντροφοι του με την συνεισφορά του βρίσκουν επιτέλους την πολυπόθητη ευκαιρία να εισβάλλουν στον κόσμο των Eternals και να τον κάψουν ολοσχερώς. Θα δώσουν στους ‘ Αθάνατους’ τους βίαιους θανάτους που αρκετοί από αυτούς ίσως και να τους επιθυμούν, θα βιάσουν τις γυναίκες και θα κάψουν ολοσχερώς μια εύθραυστη και κάλπικη ‘ουτοπία‘.

Στην τελική οι ίδιοι ποτέ τους δεν είδαν και δεν έμαθαν όλα όσα γνώρισε ο Zed…

Στο φινάλε το μόνο που απομένει στον ‘εκπολιτισμένο βάρβαρο’ είναι να πάρει την γυναίκα που ερωτεύτηκε , να την αφήσει έγκυο και να ζήσουν όση ζωή τους απέμεινε μέσα στα απομεινάρια του ZARDOZ…

Προς το τέλος ο Boorman μάλλον κάτι πάει να μας πει γύρω από την ζωή και τον θάνατο αλλά ειλικρινά ως θεατής θα έχεις χαθεί θεματολογικά πολύ πριν φτάσεις σε αυτό το σημείο.

Ίσως να μας λέει ότι ως άντρες θα μπορέσουμε να εκτιμήσουμε την ζωή και τον θάνατο μονάχα αν κατορθωσουμε να σταματήσουμε να πορευόμαστε σε αυτόν τον κόσμο έχοντας συνεχώς στο χέρι μας το περίστροφο ή τον παργαλατσο μας. Αλλά όση γνώση και όσες εμπειρίες και αν μαζέψουμε η μετάβαση αυτή θα είναι μια εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση.Το να απαρνηθεί ένας άντρας τις δύο πιο αρχεγονες ορμές του φανταζει ως η ύψιστη δοκιμασία…

Το ZARDOZ είναι μια ταινία που λειτουργεί σαν ποιητής και φιλόσοφος που όμως βρίσκεται συνεχώς υπό την επήρεια σκληρών ναρκωτικών. Πασχίζει να σου απαγγείλει κάποια πράγματα με ουσία αλλά τα λόγια του καταλήγουν σε ένα ασύνδετο παραλήρημα δίχως τελειωμό.

Το αν τελικά θα μπορέσεις να βρεις ένα ‘ νόημα‘ μέσα στο ZARDOZ εναπόκειται καθαρά στην διάθεση , την φαντασία και την υπομονή σου.

Πάντως στα μέσα των 70s κοινό και κριτικοί μάλλον δεν είχαν εύκαιρα τίποτε από τα τρία παραπάνω. Και κάπως έτσι το φιλμ του Boorman φλόπαρε και απέσπασε κυρίως αρνητικές κριτικές που εστίαζαν στο γεγονός ότι η όποια ‘ φιλοσοφία‘ της ταινίας πνίγονταν ολοκληρωτικά από την παραξενιά και το κιτσαριό της.

Και η αλήθεια είναι ότι ίσως τελικά και να μην είχαν καθόλου άδικο…

Όσο και αν πασχίσει ένας θεατής να εντρυφήσει στην ‘ φιλοσοφία και την ποίηση ‘ του ZARODZ ποτέ του δεν θα μπορέσει να βρει μια γερή άκρη νήματος ώστε να ξεφύγει από τον λαβύρινθο παραξενιάς, παράνοιας και κακογουστιάς στον οποίο εγκλωβίζει ο σκηνοθέτης την ίδια του την ταινία.

Ειλικρινά βλέποντας αυτό το φιλμ σχεδόν κοπανάς το κεφάλι σου στον τοίχο στην σκέψη και μόνο ότι μερικά χρόνια μετά ο John Boorman πήγε και γύρισε το ψυχεδελικό Swords & Fantasy Έπος με τίτλο EXCALIBUR !

Από την άλλη όμως ίσως ο χαρακτηρισμός ‘Έπος‘ να ταιριάζει γάντι και στο ZARDOZ .

Ειλικρινά δεν βρίσκω καλύτερη λέξη ώστε να περιγράψω μια ταινία που ξεκινάει με ένα τεράστιο , πέτρινο και ιπτάμενο, κεφάλι να πετάει επάνω από τους ‘βάρβαρους‘ , να τους εφοδιάζει με εργαλεία θανάτου και να τους διατάζει να απέχουν από το σεξ, να τους προτρέπει να πιάσουν στα χέρια τους το ‘ καλό όπλο‘ και να αφήσουν το ‘ σατανικό πέος’ που μονάχα προβλήματα μπορεί να προκαλέσει στον κόσμο μας !

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

Create your website with WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: