Planet of The Apes (1968) : Οι αιώνιες αυτοκαταστροφικές τάσεις της ανθρωπότητας.

by Αντρέι Κοτσεργκίν

‘I’m a seeker, too. But my dreams aren’t like yours. I can’t help thinking that somewhere in the universe there has to be something better than man. Has to be.’

Στο Planet of The Apes ο αστροναύτης Charlton Heston παίρνει την απόφαση να εγκαταλείψει την Γη. Ο προορισμός του είναι άγνωστος όμως το ίδιο δεν ισχύει και για τον σκοπό του.

Ο άντρας αυτός αναζητά ένα νέο ‘ σπίτι‘. Έναν τόπο, δεν έχει σημασία το που και το πότε, όπου θα μπορέσει να ξανανιώσει ‘ άνθρωπος‘. Ένας τόπος όπου αντίθετα με την Γη θα μπορέσει να τον κάνει να νιώσει ξανά ολοκληρωμένος.

Ναι, ο ταξιδιώτης αυτός του διαστήματος από την μια αντιμετωπίζει την κατάσταση του παρηκμασμένου πλανήτη του με έναν σκληρό μηδενισμό όμως παράλληλα είναι και ένας γνήσιος και τολμηρός ονειροπόλος που θα τολμήσει να ταξιδέψει ανάμεσα στα άστρα μπροστά στην επιθυμία του να επιτύχει έναν ύψιστο σκοπό.

Να όμως που η ‘Οδύσσεια‘ του θα τον οδηγήσει σε έναν ερημότοπο που φαντάζει ως η χειρότερη ‘ κόλαση‘…

O ταξιδιώτης μας καταλήγει να προσγειωθεί απότομα σε έναν άγνωστο πλανήτη και στο έτος 3978, δηλαδή κάτι παραπάνω από δυο χιλιάδες χρόνια από την ημέρα που ξεκίνησε την αναζήτηση του το 1972

Καθώς ο George Taylor και οι δυο σύντροφοι του εξερευνούν τον νέο πλανήτη έντρομοι θα ανακαλύψουν ότι αυτός κατοικείται από νοήμονες μορφές ζωής.

Μονάχα που οι κάτοικοι του νέου κόσμου θυμίζουν αρκετά κάποια από τα ‘ κατώτερα‘ είδη του δικού του…

Από την ‘πρώτη πτήση’ του 1968 μέχρι και σήμερα το Planet of The Apes ως κινηματογραφικό franchise έχει περάσει από διάφορα στάδια και διακυμάνσεις.

Το αυθεντικό φιλμ διαδέχτηκαν μια σωρεία από sequels, μια τηλεοπτική σειρά , ένα κάκιστο remake δια κάμερας Tim Burton και ένα άκρως επιτυχημένο reboot.

Και όμως για μένα αυτό το πρώτο φιλμ παραμένει αξεπέραστο.

Πίσω από αυτή μου την πεποίθηση κρύβονται δυο πολύ συγκεκριμένες αιτίες :

Η πρώτη είναι η εμβληματική παρουσία του πρωταγωνιστή της Charlton Heston…

O ηθοποιός παρέδωσε μια επιβλητική αλλά και σύνθετη ερμηνεία εδώ.

Από την μια έχουμε έναν γήινο που νιώθει ψυχικά φθαρμένος από όλα όσα συμβαίνουν σε έναν πλανήτη που βρίσκεται σε προχωρημένα στάδια παρακμής. Από την άλλη είναι και ένας τολμηρός πιονέρος που θα ρισκάρει τα πάντα ώστε να βρει κάτι το ανέγγιχτο , κάτι που θα του δώσει ξανά θετικά συναισθήματα και θα τον γεμίσει με ελπίδα.

Βέβαια όταν καταλήγει αιχμάλωτος μιας φυλής πιθήκων , που όχι μόνο παρουσιάζει αυξημένη νοημοσύνη αλλά και υπερτερεί σε όλα τα επίπεδα έναντι του ‘ κατώτερου ‘ ανθρώπινου είδους , το όνειρο δεν θα αργήσει να εξελιχθεί σε απόλυτο εφιάλτη.

Ο George Taylor καταλήγει, μουγκός και ταλαιπωρημένος, σε ένα κλουβί σαν και αυτά που χρησιμοποιούνται στον πλανήτη του ώστε να κρατάνε δέσμια τα άγρια και ηλίθια κτήνη. Στο μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να κάθεται υπάκουος και να παρατηρεί τους δεσμώτες του και να αναρωτιέται πως η εξελικτική πορεία γίνεται να πήγε τόσο ‘ στραβά‘ στον καταραμένο τόπο όπου κατέληξε να προσγειωθεί.

Στον αντίποδα τα ‘ κτήνη’ εξαιτίας της παρουσίας του χωρίζονται σε δυο στρατόπεδα. Σε εκείνους που θεωρούν την νοημοσύνη του ένα ‘ εξελικτικό παράδοξο’ και τον βλέπουν ως πολύτιμο αντικείμενο μελέτης και σε εκείνους που τον κρίνουν ως ‘απειλή’ για την ευημερία της κοινωνίας τους.

Ο ‘Πλανήτης των Πιθήκων’ παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με την Γη μας. Έχει τους , πολιτικούς και θρησκευτικούς ηγέτες του αλλά και τους επιστήμονες του. Οι πρώτοι ισχυρίζονται ότι προωθούν την ισορροπία ανάμεσα σε θρησκεία και επιστήμη όμως ψεύδονται στεγνά…

Για τους ηγέτες των Πιθήκων, που πολύ συμβολικά είναι πανομοιότυποι εξωτερικά μεταξύ τους, η αυξημένη νοημοσύνη , η δυνατότητα ομιλίας αλλά και οι ικανότητες του απρόσμενου επισκέπτη τους αποτελούν τον νούμερο ένα ‘ κίνδυνο’ απέναντι στην κοινωνία που έχουν θεσπίσει. Με το που διακρίνουν τις δυνατότητες του George αποφασίζουν κατευθείαν να τον λοβοτομήσουν ώστε να απαλλαγούν από την απουσία του αλλά και για να εξαλείψουν από τους συμπολίτες τους την παραμικρή υποψία ότι οι ‘ πρωτόγονοι‘ άνθρωποι μπορεί τελικά να είναι πολλά περισσότερα πράγματα από όσα δείχνουν.

Για να κρατήσουν σε τάξη τον αστροναύτη πετάνε στο κελί του μια βάρβαρη γυναίκα. Εκείνος αρχικά φαίνεται να βυθίζεται σε απόγνωση καθώς συνειδητοποιεί το πως ακριβώς τον αντιλαμβάνονται οι πίθηκοι όμως στην συνέχεια αποδέχεται το ‘ δώρο‘ τους επειδή…

Επειδή είναι ο γαμημένος ο Charlton Heston !

‘Imagine me needing someone. Back on Earth I never did. Oh, there were women. Lots of women. Lots of love-making but no love. You see, that was the kind of world we’d made. So I left, because there was no one to hold me there.’

Η σχέση που αναπτύσσει ο George με την ‘Nova‘, όπως ο ίδιος την βαφτίζει, κρίνεται ως αρκετά αμφιλεγόμενη , ειδικά αν την εξετάσουμε με τα σημερινά στάνταρτς.

Οι πίθηκοι την πετάνε στο κελί του επειδή το έχουν ως δεδομένο ότι αυτός ο ‘ αγριάνθρωπος‘ θα την βιάσει στην πρώτη ευκαιρία, όπως κάνει συνήθως το ‘ σινάφι’ του. Όταν ο ‘Γιατρός’ / ‘Ιερέας‘ πίθηκος διαπιστώσει ότι ο George δεν υιοθετεί την αναμενόμενη συμπεριφορά του εκφράζει την γνήσια έκπληξη του ! Να όμως που στην πορεία ο George αποφασίζει να πλαγιάσει με την Nova. Αργότερα ο ‘Γιατρός’ θα εκδηλώσει ξανά την έκπληξη του επειδή ο George διατηρεί μια ‘ μονογαμική’ στάση απέναντι στην γυναίκα…

‘ Στον πλανήτη μου μάλλον δεν θα το έκανα αλλά σε αυτόν τον καταραμένο πλανήτη δεν έχω και πολύ καλύτερες επιλογές !’

Η απάντηση του George μάλλον δεν είναι και η πιο ‘ φεμινιστική‘ που θα μπορούσε να δώσει αλλά εντάξει εδώ έχουμε να κάνουμε με μια ταινία των 60s που είχε για πρωταγωνιστή το απόλυτο σύμβολο machismo για το Hollywood της τότε εποχής !

Όπως και να χει χάρη στην συνύπαρξη του με την Nova αλλά και παρατηρώντας το παράδοξο που θέλει έναν πολιτισμό ‘πιθήκων’ να ζει αρμονικά και σε τάξη ο αστροναύτης μας ξαναβρίσκει την επιθυμία του για ελευθερία και ζωή. Με την βοήθεια των , αληθινών, επιστημόνων οργανώνει την απόδραση του και κινεί στην ‘ απαγορευμένη ζώνη’ ώστε να αποδείξει στην ελίτ των πιθήκων ότι το ανθρώπινο είδος έχει την ικανότητα να δημιουργήσει πολιτισμό, επιστήμες και τέχνη.

Ο ‘Γιατρός’ πίθηκος τον αμφισβητεί και τον προειδοποιεί ότι το ανθρώπινο είδος είναι ικανό μόνο για να προκαλεί το χάος και την καταστροφή όμως ο George αρνείται να τον ακούσει και κινεί προς την Wasteland ώστε να αποδείξει το πόσο πολύτιμα στοιχεία είναι η γνώση και η ανθρωπιά του.

Όμως φτάνοντας τελικά στον προορισμό του θα διαπιστώσει το πόσο μεγάλο λάθος έκανε…

 ‘Oh my God… I’m back. I’m home. All the time, it was… We finally really did it. YOU MANIACS! YOU BLEW IT UP! AH, DAMN YOU! GOD DAMN YOU ALL TO HELL!

Το απόλυτο ξέσπασα ενός γονατισμένου ‘Οδυσσέα’ στο φινάλε είναι το επιστέγασμα μιας σπουδαίας ερμηνείας από τον Charlton Heston. Ένα ξέσπασμα που παράλληλα λειτουργεί και ως μια ‘Κασσάνδρα‘ για το ανθρώπινο είδος.

Και κάπως έτσι περνάμε στο δεύτερο δυνατό σημείο της ταινίας του σκηνοθέτη Franklin James Schaffner :

Την πανίσχυρη και πάντοτε επίκαιρη θεματολογία της.

Για τον σκηνοθέτη η ‘εκλεκτή‘ ανθρωπότητα δεν είναι τίποτε περισσότερο παρά μια τραγική μορφή ζωής που σταδιακά οδηγείται στην αυτοκαταστροφή της.

Το αν η καταστροφή θα επέλθει από τα πυρηνικά όπλα, από την εξάλειψη των φυσικών πόρων του πλανήτη ή από έναν ακόμη μεγάλο πόλεμο δεν έχει καμία σημασία. Το μόνο που μετράει είναι το αποτέλεσμα.

Η τελική σκηνή όπου ο ήρωας γονατίζει μπροστά στην θλιβερή και τρομερή θέα του κατεστραμμένου και θαμμένου αγάλματος της Ελευθερίας λειτουργεί ως καμπανάκι κινδύνου αλλά και μια έκκληση για συνειδητοποίηση. Αν συνεχίσουμε να πορευόμαστε με τον τρόπο που έχουμε χαράξει στο τέλος ο πλανήτης θα μας τιμωρήσει με τους χειρότερους τρόπους.

Να όμως που φτάσαμε στο 2020 και τα μηνύματα μιας ταινίας του 1968 δεν φαίνεται να έχουν βρει κάποιον ‘ στόχο‘. Η μαλακία και οι αυτοκαταστροφικές τάσεις του είδους μας φαίνονται να έχουν εκτοξευτεί κατακόρυφα. Ίσως τελικά ο Franklin James Schaffner να είχε απόλυτο δίκαιο προς την κριτική / προφητεία του :

Μας αξίζει να χάσουμε τον πλανήτη μας από τα ‘ κτήνη‘ διότι τελικά εμείς είμαστε τα χειρότερα κτήνη.

Από την άλλη όμως και τα κτήνη του Planet of The Apes φαίνεται να διαγράφουν μια παρόμοια μοίρα για το είδος τους καθώς είναι πρόθυμα να κάνουν τα πάντα ώστε να διατηρήσουν το ψέμα γύρω από ένα ‘ ιδανικό και ακλόνητο’ καθεστώς αλλά και για να κρατήσουν οι ‘ ισχυροί’ την δύναμη που μπόρεσαν να αποκτήσουν μέσα σε τόσα χρόνια ‘ πολιτισμού’.

‘It’s a mad house! A MAD HOUSE !

Ο George Taylor χρίζει τον πλανήτη στον οποίο ‘ έπεσε‘ ως ένα φρενοκομείο. Μονάχα που εκείνη την στιγμή είναι τόσο φοβισμένος και συγχυσμένος που αδυνατεί να σκεφτεί ότι ο τόπος , ή πιο σωστά η εποχή που άφησε πίσω του δεν διέφερε και ιδιαίτερα από την τωρινή κατάσταση που αντικρίζει και αντιμετωπίζει…

Στο Planet of The Apes o Charlton Heston αφού πρώτα εγκαταλείψει την ανθρωπότητα στην συνέχεια αποφασίζει ότι αξίζει να παλέψει με όλο του το είναι για λογαριασμό της. Να όμως που τελικά συνειδητοποιεί ότι έκανε ένα μεγάλο λάθος.

Το , σπουδαίο αλλά και τρομερό, φινάλε του Franklin James Schaffner μας αποκαλύπτει ότι η αρχική πεποίθηση του ήρωα μας ήταν πέρα για πέρα σωστή :

Η ανθρωπότητα ήταν ακριβώς τόσο άχρηστη και αυτοκαταστροφική όσο νόμιζε εξαρχής.

Η μοναδική πορεία που μας έχει μείνει να χαράξουμε δεν είναι σε κάποια ‘ Εδέμ’ του διαστήματος αλλά μονάχα προς τον αφανισμό μας. Στο τέλος το μόνο που θα αφήσουμε πίσω είναι μια έρημος γεμάτη θαμμένες δυνατότητες , πιθανότητες και ελπίδες…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

Create your website at WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: